De stemacteurs van Sesamstraat. Vlnr.: Catherine van Woerden (Ieniemienie), Renée Menschaar (Pino), Bert Plagman (Tommie)

Foto Lars van den Brink

‘Sesamstraat heeft niet de snelheid van deze tijd’

Poppenspelers van Sesamstraat Zeker twee jaar komt er geen nieuwe Sesamstraat-aflevering. Voor de spelers achter de vaste bewoners van Sesamstraat is het nu einde verhaal. „De beslissingen vallen op een niveau hoog boven ons.”

‘Zal ik ’m nog één keer vertellen?”, vraagt Bert Plagman. Wat volgt is zijn „beroemdste anekdote” over Tommie. „Ik zit op de studiovloer, op mijn billen, op de grond, met Tommie op mijn hand te praten met een jongetje dat ook met zijn billen op de grond op de vloer zit. En ineens zegt dat jongetje: ‘Tommie, er zit een man onder je.’ Dus Tommie: ‘Wauw, poehee, nou. Een man onder me.’ Dus Tommie vraagt: ‘Zit er bij jouw ook een man onder je?’ Waarop dat jongetje opstaat, kijkt, en tegen Tommie zegt: ‘Nee, bij mij niet’.”

We zitten in het Amsterdamse appartement van collega-poppenspeelster Renée Menschaar, in de buurt van Carré. Het gesprek is een uur onderweg. „Ja ik mis Tommie”, zegt Plagman. „Het was een feest om hem te spelen, het was een fucking goeie pop ook.”

„Ieniemienie ook”, zegt Catherine van Woerden. „Dat is ook een dingetje hè. We moeten afscheid nemen van die poppen.”

Ze komen niet graag in beeld, bleven altijd liever anonieme poppenspelers van Sesamstraat. Ze zaten onder tafel of in het Pino-pak in het geval van Menschaar. Nu het afscheid daar is van hun geliefde karakters, blikken ze graag terug. De poppen Tommie, Ieniemienie en Pino konden niet voor dit interview uit de kast gehaald worden. Een NTR-woordvoerder: „Uitlenen doen en mogen we niet.”

Vorige week vrijdag werd bekend dat omroep NTR de productie van nieuwe Nederlandse Sesamstraat-afleveringen met twee jaar opschort en tot 2021 zal terugvallen op herhalingen. Het budget komt ten goede aan andere kinderprogramma’s. Voor de drie beeldbepalende poppen van de Nederlandse Sesamstraat betekent dat het einde van decennialang poppenspel op nationale televisie. Ze maken deel uit van de generatie waartoe ook Aart Staartjes en de stemmen horen van Bert (Paul Haenen) en Ernie (Wim T. Schippers).

Er is pijn, verdriet, „vooral door de manier waarop”, zegt Menschaar een aantal keer. Anderhalf jaar lang, zo voelen ze het, zijn ze aan het lijntje gehouden terwijl veel al wees op een naderend eind van het kinderprogramma dat sinds 1976 te zien is. Een uur voor het persbericht uitging kregen ze een mailtje. Dat was het dan.

Ze hebben zich voorgenomen te praten „over de mooie tijd die we gehad hebben”, zegt Plagman. Maar het zuur sijpelt nu en dan door. Toen Sesamstraat in 2016 kort voor het veertigjarig jubileum werd weggehaald rond etenstijd en in de ochtend en middag geplaatst, is volgens hen de koers naar marginalisering ingezet. Plagman: „Gek hè, dat dan kijkcijfers tegenvallen?” Kijkers zouden Sesamstraat wel weten te vinden op het themakanaal Zapp Xtra, of met uitgesteld kijken, was het idee. Dat gebeurde te weinig.

Lees ook: Tv-monument is te prijzig nu de kijkertjes weglopen

Ze zijn freelancers. Zes opnameweken per jaar, soms nog twee ‘audioweken’. Wat konden ze doen? Plagman: „Die beslissingen vallen op een niveau hoog boven ons.” Misschien hadden ze moeten staken. „Nou, als alle poppenspelers van Nederland hadden gestaakt…”

Menschaar schiet in de lach: „Dan valt er meer weg dan je denkt.”

Plagman en Van Woerden spelen Tommie en Ieniemienie vast sinds 1980. Menschaar deed het rechterhandje van Tommie, en kroop in 1991 in Pino’s pak. Het vogeljongetje, want dat is Pino, is drie en de jongste van het drietal. Ieniemienie, de wat kattige muis die het beter weet, is zes jaar dus net weer iets ouder dan Tommie, die op vijf wordt geschat.

„We zijn bofkonten geweest”, zegt Plagman. „De nieuwe generatie poppenspelers die de Boterhamshow maken [ook NTR], gaat nooit krijgen wat wij gekregen hebben en meegemaakt hebben.”

Van Woerden: „Beslist niet.”

Plagman: „We hebben zo lang aan een project mogen werken, zo lang een karakter mogen doorontwikkelen.” Vroeger at Ieniemienie nog kaas, zat Pino op een nest en huilde Tommie naar de maan. Langzaam werden ze echt kind.

Aangedikte Pino-stem

Als Van Woerden lacht, hoor je heel even Ieniemienie. Twee keer is ze herkend in die bijna veertig jaar. „Door de jongen van de vleeswarenafdeling bij de Albert Heijn. En een andere keer liep ik door de winkel met mijn kinderen toen ze nog klein waren, je praat dan op een bepaalde manier. Een mevrouw vroeg: mag ik iets geks vragen? Als je het eenmaal weet, dan hoor je het natuurlijk.”

Pino’s stem is zo aangedikt dat Menschaar er in het dagelijks leven nooit uitgepikt is. Plagman één keer, door een blind meisje. „Bij andere theaterprojecten moet ik altijd bij die Tommie-stem wegblijven. Hebben jullie dat ook? Dat zal ophouden. Op een goed moment kent niemand die Tommie- stem meer.”

„Dat is dan weer een voordeel bij een nadeel”, zegt Van Woerden.

Vooral zij – „altijd al de meest wijze en mildste” volgens Plagman – berust in het lot. Van Woerden: „Sesamstraat heeft niet de snelheid van deze tijd. Kinderen van toen zijn niet meer de kinderen van nu. Maar ik hoop, als Sesamstraat echt verdwijnt, dat er iets vergelijkbaars voor die leeftijd in de plaats komt. Ook educatief. Waar je rustig van wordt als je ernaar kijkt.” Want zo was het vroeger: samen Sesamstraat kijken, dan naar bed.

Plagman woont in Antwerpen. „In België wordt nu Tiktak opnieuw gemaakt. Met veel digitaliteit, snelheid. Ach, dat mooie ouwe klungelige Tiktak. Straks wordt het Ták-ták.”

„Er zou iets tussenin moeten kunnen”, zegt Van Woerden. „Het mag een tandje extra, tuurlijk. Kinderen nu zijn gewoon ook … anders.”

In hun relaas lijkt soms een gevoel van ‘zo maken ze het niet meer’ en ‘vroeger was alles beter’ door te klinken. Maar nee, zegt Plagman. „Mijn spreuk is juist: vroeger was alles slechter”. Behalve dan de budgetten. „De tijd die je kreeg om dingen te maken. Het mocht mislukken en het mocht wat kosten.”

Tommie heeft eens de pont van Den Helder naar Texel bestuurd, „tot grote schrik van de passagiers”, zegt hij. „Of met Lex Goudsmit in een trein gezeten die speciaal voor ons heen en weer reed tussen Amersfoort en Zwolle. Vraagt Tommie: ‘Mag ik even aan de noodrem trekken?’ ‘Ja hoor.’ Bam – sta je stil.” Het heeft de uitzending niet gehaald. „Tegenwoordig is de trend: het moet gescript zijn. De Sinterklaasintocht was jarenlang niet gescript, die werd geïmproviseerd door Aart en zijn mensen. Het is niet meer leuk nu. Het is een akelige, brave tijd.”

De poppen liggen in Hilversum, net als de attributen. Ze zijn gemaakt door en eigendom van The Jim Henson Company, van de Amerikaanse Muppet Show. Ze betwijfelen of ze ze ooit nog zullen zien. Dat is triest, maar ze hoeven nu ook weer niet hun pop thuis te hebben. Menschaar kijkt rond in haar appartement. „Serieus, wat moet je ermee. Pino is enorm.”

Plagman: „Er was een speler die Pino speelde, die heeft het pak gewoon meegenomen. We gaan zijn naam niet noemen maar hij misdroeg zich enorm. Nog een aantal jaren daarna las je krantenberichten: Pino opent winkelcentrum.”

In een zeldzaam optreden buiten de studio, in een uitzending van VPRO’s Vrije Geluiden vorig jaar over liedjesschrijver Harry Bannink, had hij Tommie even voor zichzelf. „Ik heb hem toen meegenomen naar huis.” In no-time stond de productieassistent voor de deur.

Monitor onder tafel

Tommie en Ieniemienie konden onder tafel op een monitor live zien wat ze deden. Plagman: „Dat je ziet wat je pakt, wat je doet. Ook je blikrichting, daar kun je mee flirten. In de lens kijken met een pop: ja, geef me een monitor en Tommie kan het.”

Menschaar: „Je ziet je karakter, je hebt soms niet eens het idee dat je het zelf doet. Echt fantastisch.”

Plagman: „Dat heb ik ook. Zit ik naar Tommie te kijken en die doet dingen. Ik weet dat ik het doe, maar je denkt: grappig, leuk dat hij dat doet. Hoe raar is dat.”

In het pak van Pino kon Menschaar op een scherm zien wat ze deed. „Het was rotbeeld, maar ik zag het wel. Ik begon met een zwart-witje, zó klein.” Ze beeldt met duim en ringvinger een rondje af, afmeting rijksdaalder. „Daar hadden we dan een vergrootglas opgelegd, werd het zo” – een bierviltje. „Op een dag kreeg ik een plat kleurenschermpje in Pino’s pak. Ik moest een gebakje snijden en dat lukte. Een magisch moment, weet ik nog wel. Wauw, dat gaat!”

Los van de kijkcijfers, de verbanning naar het themakanaal en de afstandelijkheid van de NTR de laatste anderhalf jaar: feit is dat Menschaar volgend jaar 65 wordt, en Van Woerden en Plagman die leeftijd al voorbij zijn. Hoe zagen ze zelf het einde voor zich? Was het niet sowieso tijd dat ze er mee stopten, dat Sesamstraat zonder hen verder ging?

„Dat zou pas pijnlijk zijn”, zegt Plagman. Van Woerden: „Ja, dat zou pas pijnlijk zijn.” Menschaar, die net thee inschenkt, vanuit de keuken”: „Wat zou pas pijnlijk zijn?”

Plagman: „Als Sesamstraat door zou gaan, en wij er uitgeflikkerd waren. Als allemaal jongelui nu in Pino gingen…”

Van Woerden: „Maar als ze over twee jaar verder gaan met allemaal nieuwe mensen, dat vind ik prima hoor.”

Menschaar: „Ja, dat vind ik ook prima, om ruimte te maken voor een jonge generatie.”

Van Woerden: „Alleen, ik weet niet hoe Ajé [Boschhuizen, eindredacteur kindertelevisie bij NTR] daarover denkt…”

Plagman: „Hij, wiens naam wij niet uitspreken…”

Van Woerden: „Ik bedoel eigenlijk te zeggen dat het jammer is. Dat ze niet gewoon zeggen: jongens, bedankt. Het was leuk. Maar het is voor ons afgelopen. Dat vullen wij zelf nu maar in.”

„En dat doet ook financieel pijn, sure”, zegt Plagman. „We hebben het heel lang heel goed gehad door Sesamstraat. Ja, goh, ik ben alweer met andere dingen bezig, met mijn bedrijfje. Wij allemaal. We gaan niet niks doen.”