Opinie

    • Margreet van der Heijden

Koninklijke DNA-salon heeft hoog boreaal gehalte

Koningshuis De DNA-salon in Paleis Huis ten Bosch is allesbehalve vooruitstrevend, schrijven en .

De DNA-Salon met DNA profielen van het Koninklijk Gezin in het Paleis Huis ten Bosch.
De DNA-Salon met DNA profielen van het Koninklijk Gezin in het Paleis Huis ten Bosch. Foto Patrick van Katwijk/ANP

Niet iedereen was blij met de investering van 63 miljoen euro in Paleis Huis ten Bosch. Een kermistent, foeterden sommige twitteraars nadat foto’s van het interieur waren vrijgegeven. Lof was er ook. Bijvoorbeeld over de DNA-salon: ‘how very cool’. Is het inderdaad ‘cool’ en vooruitstrevend om in plaats van olieverf- of fotoportretten zestigduizend handgemaakte baksteentjes aan de muur te hangen?

Die baksteentjes volgen de code van zorgvuldig gekozen stukjes koninklijk DNA. „Het is privacygevoelige informatie dus er was een heel protocol voor ontwikkeld”, zei de Utrechtse geneticus Hans Clevers bij de NOS. Clevers, voormalig president van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen, stond de afgelopen jaren kunstenaar Jacob van der Beugel bij, die de steentjes in de juiste volgorde op de muur moest zien te krijgen. Vooral hielp Clevers bij het kiezen van de stukjes. Wat mocht aan gasten, en via foto’s ook aan het volk, worden getoond?

Risicogenen voor bijvoorbeeld alzheimer of prostaatkanker vielen bij voorbaat af. In plaats daarvan kozen de wetenschapper en de kunstenaar voor Willem-Alexanders portret een stukje DNA uit het Y-chromosoom dat hij van zijn vader erfde en dat zijn mannelijkheid definieert. Een mooi gebaar om zijn vader Claus te eren, zou je denken. Maar volgens Clevers zat het anders: „Precies dat stukje komt al duizenden jaren terug in de mannelijke lijn. Dat maakte de koning de koning, bedachten we.”

Bedachten we, inderdaad, want de kans is klein – nul! – dat Wilhelmina, Juliana en Beatrix een ‘Oranje Y-chromosoom’ bezaten. En omdat ook zijn dochters het niet zullen erven, zal Willem-Alexander voor altijd de enige koninklijke bezitter van dit DNA-fragmentje zijn.

Wat wilde de kunstenaar via dit artistieke middel vervolgens over Máxima zeggen? „Het heeft natuurlijk veel te maken met hoe je jezelf ziet”, legt hij in de brochure uit. „Op deze wanden zijn unieke en specifieke stukjes van het genoom te zien, niet zomaar lukraak wat materiaal (…)”

Toch blijkt de keuze nogal stereotiep, want volgens Clevers representeert Máxima’s portret de archetypische vrouw, tegenover Willems Y. Haar steentjes volgen het ritme van het vrouwelijk erfelijk materiaal dat zij ‘met haar dochters deelt’. Kortom: de portretten vangen een man en een vrouw met een rijk DNA-profiel in twee kale stukjes exclusief mannelijk en vrouwelijk DNA – hoe cool is dat?

Het metselwerk op de tussengelegen wand verbeeldt een ‘Global Citizen’ die in de toelichting bij de NOS een ‘portret van de mens in het algemeen en de Nederlander in het bijzonder’ werd genoemd. Bij algemeen hoort het stukje DNA dat de duim tegenover de vingers zou plaatsen, zodat mensen kunnen grijpen en graaien. Meer specifiek voor het land van ‘melk drinken en kaas eten’ is het lactose-gen. „Dat is een subtiele verandering – twee tegeltjes – in het gen van Noord-Europeanen, waardoor we ook als volwassenen nog suiker in melk kunnen verteren”, zegt Clevers. „Afrikanen kunnen dat niet en zijn dus lactose-intolerant.”

Nanananána, hoor je bijna. Maar hé: in Oost-Afrika leven ook veel lactose-tolerante mensen. Maar serieus: over welke Nederlander gaat het in dit boreale beeld? „We hadden ook het gen kunnen doen waardoor Aziaten minder goed alcohol kunnen verbranden, nog zo’n subtiele verandering in Noord-Europa”, voegde Clevers nog toe. Dus als de wand groter was geweest , had ‘de Nederlander’ er nog scherper op kunnen staan: persoon in staat om kaas en bier te verwerken.

„Een organisme is een kolonie van herinneringen aan verwekkers”, schreef bioloog Thijs Goldschmidt in één van de brieven in de bundel Onvoldoende liefdesbrieven over het DNA. Wij vragen ons af: karakteriseren in dit geval de geselecteerde en door Clevers uitgelichte stukjes code die kolonie van herinneringen nou echt het best?

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.