Kan Holleeder hof straks overtuigen van z’n gelijk?

Amsterdamse onderwereld Levenslang kreeg Willem Holleeder. Maar hij laat zich ook door de rechter niet in een hokje duwen. „Ik heb al die tijd gelijk gehad.”

Beveiligde voertuigen arriveerden donderdag bij de zwaarbeveiligde Bunker voorafgaand aan de uitspraak in de strafzaak tegen Willem Holleeder.
Beveiligde voertuigen arriveerden donderdag bij de zwaarbeveiligde Bunker voorafgaand aan de uitspraak in de strafzaak tegen Willem Holleeder. Foto KOEN VAN WEEL/ANP

Een briefje van Willem Holleeder zelf, geschreven vlak na de uitspraak van de rechtbank donderdagochtend, maakt duidelijk hoe hij denkt over de levenslange celstraf: „Ik kan het niet anders zien dat ik al die tijd gelijk heb gehad.”

Hij refereert daarbij aan de vrees dat de rechtbank zich bij de beoordeling van zijn strafzaak zou laten leiden door het beeld dat in de media van hem is geschetst. Een beeld dat volgens Holleeder is gevoed door een „campagne van mijn zusters met behulp van journalisten”.

Ondanks de verzekering van de rechtbank dat zijn zaak objectief en eerlijk zou worden beoordeeld, is dat volgens Holleeder dus niet gebeurd. Uit het briefje spreekt niet alleen teleurstelling. Holleeder houdt vastberaden vast aan zijn versie van de waarheid over zijn rol in de Amsterdamse onderwereldvete die aan het begin van deze eeuw zoveel levens heeft geëist. Hij gaat in hoger beroep.

Wolf en lam

Willem Holleeder laat zich niet in een hokje duwen, ook niet door rechtbankvoorzitter Frank Wieland met wie hij ogenschijnlijk een goede band heeft opgebouwd tijdens de 62 zittingsdagen die de strafzaak telde. De dialogen tussen de voorzitter en de verdachte – door ANP-journalisten Peter Elberse en Erik Panhuis treffend beschreven in het boek: Moord, macht en angst: Het proces-Holleeder – eindigden niet zelden met een bulderend lachende Willem Holleeder.

Tegelijkertijd is Holleeder altijd op zijn hoede gebleven. Soms door met heel veel woorden extreem weinig te zeggen. En op andere momenten gewoon door zich op zijn zwijgrecht te beroepen. Veelzeggend was het antwoord van Holleeder toen Wieland hem tijdens de behandeling van de persoonlijke omstandigheden begin dit jaar een keuze voorlegde.

Wieland begon die dag met de parabel over de Wolf en het Lam. Een verhaaltje over de invloed van opvoeding op de goede en slechte eigenschappen die in ieder mens zitten.

Wieland eindigde die korte vertelling met een gesloten vraag: „Meneer Holleeder, wie bent u? Wolf of lam? Willem Holleeder reageerde even ad rem als veelzeggend: „Een goudvis. Ik zit ook vaak in een kom.”

Het is de taalvaardige Willem Holleeder ten voeten uit. Hij geeft antwoord maar omzeilt de essentie van de vraag. En hij krijgt en passant de lachers in de rechtszaal op zijn hand. Ook Frank Wieland lijkt op dat moment even verrast. Zijn poging om verdachte Holleeder kleur te laten bekennen is mislukt.

Willem Holleeder heeft zijn eigen versie van de feiten, en laat zich daar ook door de rechtbankvoorzitter niet van af brengen. Hij gelooft in zijn verhaal. Zo houdt hij vol dat hij vastgoedbaron Wim Endstra nooit heeft afgeperst, ook al is hij daar definitief voor veroordeeld en heeft hij zijn straf al lang uitgezeten. In het hoofd van Holleeder is Endstra een leugenaar. Ondanks dat de rechters hem fijntjes wijzen op het feit dat zij een definitieve veroordeling niet terzijde kunnen leggen, volhardt hij: ik heb niemand afgeperst en al helemaal niemand vermoord.

Kop-van-jut

Dat zijn allemaal verhalen van andere criminelen die misbruik hebben gemaakt van zijn imago als de grootste gangster van Amsterdam. Door Holleeder als groot en machtig af te schilderen konden criminelen hun eigen strafbare feiten op Holleeder afwentelen. In de woorden van Sander Janssen: „Willem Holleeder was de ideale kop-van-jut.”

Willem Holleeder lijkt te zijn vergeten dat hij zelf aan dat imago heeft bijgedragen met zijn prominente rol bij de oprichting van motorclub No Surrender, zijn column in weekblad Nieuwe Revu, zijn eindeloze serie selfies met bekende Nederlanders en zijn optreden in het programma College Tour.

Die ongemakkelijke waarheid is Holleeder voor het gemak vergeten. Net als het feit dat hij tijdens eerdere strafzaken veelvuldig heeft gelogen over cruciale zaken uit zijn criminele verleden. Kennelijk heeft Willem Holleeder gedacht dat hij daarmee weg zou komen.

Het is een vergissing gebleken. Volgens de rechtbank is Willem Holleeder een „gewetenloze en onverschillige” man, gedreven door „geldzucht en machtsdenken”. En zijn verhaal dat Holleeder door andere criminelen groter is gemaakt om zelf buiten schot te blijven is door de rechtbank afgedaan als „ongeloofwaardig”. Daarmee moet hij het doen, maakte Frank Wieland duidelijk. De vraag die rest is of Holleeder het gerechtshof wel kan overtuigen van zijn eigen gelijk.