Yasin Akgukl/ANP

En toen moest ik, raadslid, de cel in

Turkije SP-raadslid Murat Memis werd in Turkije opgepakt vanwege politieke tweets en kon het land weken niet verlaten. Deze week kwam hij vrij. “Slapen lukte niet, ik zat daar maar op een houten bankje.”

Donderdagochtend vroeg werd Murat Memis door z’n driejarige zoontje gewekt. Voor het eerst na een gedwongen verblijf in Turkije van acht weken. Memis, SP-fractievoorzitter in Eindhoven, werd eind april gearresteerd in Antalya op verdenking van lidmaatschap van de Koerdische terreurorganisatie PKK, zat vier dagen in de cel en werd deze dinsdag vrijgesproken. In de nacht van woensdag op donderdag lag hij weer in z’n eigen bed.

Memis zit op een terras in Eindhoven, nog geen 24 uur nadat hij uit Turkije is teruggekomen. „M’n zoontje zag mij en vroeg: papa? Ik deed m’n ogen open en zei: ja! We omhelsden elkaar, hij sprong bovenop me, dat was geweldig.”

Hij is niet de eerste Turkse Nederlander die in Turkije wordt gearresteerd op verdenking van steun aan de PKK. In april nog werd een Rotterdamse vrouw van 31 opgepakt. Naar schatting hebben nu zo’n twintig Turkse Nederlanders een uitreisverbod. De zaak van Memis kreeg extra aandacht, ook in landelijke media, omdat hij volksvertegenwoordiger is. De Tweede Kamer voerde een debat na zijn arrestatie, ook over de houding van het kabinet richting Turkije.

Memis, van Koerdische komaf, werd tijdens verhoren bevraagd over vijftien tweets, waaronder elf retweets van anderen. Bijvoorbeeld over wat Memis de „illegale invasie” van Turkije in de Koerdische enclave Afrin in Syrië noemt. Het waren allemaal tweets waarin wordt opgeroepen tot vrede en dialoog, zegt Memis. „Dat was alles, ze hadden dus eigenlijk niks nodig om mij aan te houden. Dan weet je al dat het om politieke redenen was.”

Toch was hij gespannen, dinsdag in de rechtbank van Antalya. Memis was bang slachtoffer te worden van het „kromme rechtssysteem” dat hij en zijn partij SP bekritiseren. In de rechtszaal zaten ook de Nederlandse ambassadeur, en SP-leider Lilian Marijnissen. Binnen een uur was duidelijk dat hij ‘wegens gebrek aan bewijs’ werd vrijgesproken.

‘Ik dacht: er is iets met de bestelling’

Terug naar 28 april. Memis en zijn vrouw zijn sinds een jaar uit elkaar, toch reizen ze met kinderen en het gezin van zijn broer naar Antalya voor vakantie en familiebezoek. Memis gaat minimaal eens per jaar naar Turkije, maar vreest door zijn pro-Koerdische stellingname dat hij op een dag het land niet meer in komt.

Ze relaxen bij het hotel, de kinderen spelen in het zwembad. Op de derde avond vraagt een ober in het restaurant of Memis mee naar achter komt. „Ik dacht: misschien is er iets met de bestelling.” Hij wordt naar buiten geleid, waar twee „stevige mannen” staan die zich voorstellen als anti-terreurpolitie. Hij moet zijn kamer laten zien. In zijn kamer gooien agenten de boel overhoop. „Ik moest m’n kluisje openen, ze keken in de badkamer, de wc, koffers, zelfs tussen het ondergoed van m’n kinderen.” Dan moet hij mee naar het politiebureau.

Bij de receptie staat z’n gezin. Tijd om afscheid te nemen krijgt hij niet.

Lees ook: Hechtenis SP’er bedreigt periode van dooi in relatie met Turkije

In de politieauto spoken „duizenden gedachten” door z’n hoofd. Hij belandt in een politiecel waar al iemand op de grond slaapt. Hij krijgt dekens, er is geen wc, een camera houdt hem in de gaten. „Slapen lukte niet, ik zat daar maar op een houten bankje.”

‘Kennismaken’ tijdens verhoor

De eerste twee dagen wordt hij verhoord – zonder advocaat. „Kennismaken noemden ze dat.” De rechercheurs vragen wat hij in Nederland doet, welke politieke partij hij steunt, wat hij van Erdogan vindt. Op de vierde dag staat hij voor de rechter, die besluit dat hij voorwaardelijk vrijkomt. Maar Turkije mag hij niet uit.

Zijn gezin vliegt terug naar Nederland, en Memis zelf boekt een goedkoop hotel dat hij de eerste dagen bijna niet durft te verlaten. „Ik was bang dat mijn voorwaardelijke vrijlating een vergissing was.” Als hij naar buiten loopt om wat te eten, heeft hij het gevoel dat hij wordt gevolgd. „Bij mijn hotel zag ik een keer de auto staan waarin ik was meegenomen.”

Na elf dagen besluit hij naar familie in Diyarbakir in het Koerdische zuidoosten van Turkije te reizen. „Ik kende niemand in Antalya, het hotel werd te duur, ik werd langzaam paranoïde”, zegt Memis. Soms schreeuwt hij aan de telefoon en hij komt kilo’s aan. In Diyarbakir verblijft hij in het huisje van zijn oma. „Het was een veilige omgeving, veel beter dan alleen.”

In Nederland is zijn arrestatie en uitreisverbod dan nog geheim. Memis heeft met de gemeente Eindhoven, de SP en Buitenlandse Zaken afgesproken om geen publiciteit te zoeken in de hoop op een snelle doorbraak. Een klein clubje mensen is op de hoogte: naast de Eindhovense burgemeester John Jorritsma en zijn collega-SP’ers in de stad onder anderen SP-partijvoorzitter Ron Meyer en Kamerlid Sadet Karabulut, ook van Koerdische afkomst.

Lees ook: Blok irriteert Kamer met stille diplomatie Eindhovens raadslid

Na een paar weken beginnen vrienden in Nederland zich zorgen te maken, ze bellen zijn familie. Die komt met smoesjes: dat hij wat langer vakantie nodig heeft. Om de schijn op te houden blijft Memis online vakantiefoto’s plaatsen. Hij blijft ook zijn werk als raadslid op afstand doen, ter afleiding. Zo belt hij met Facetime tijdens vergaderingen, en stelt hij raadsvragen over de zorg.

Vrijspraak ‘puur politiek’

Zes weken stille diplomatie leidt tot niks. Memis wil dat alles naar buiten komt, waarna burgemeester Jorritsma de raad informeert. En de SP kiest vol voor het publicitaire orgel. Het was spannend, zegt Memis, of publiciteit zijn zaak zou helpen. In een Kamerdebat eisen veel partijen dat minister van Buitenlandse Zaken Blok (VVD) zich openlijk voor zijn vrijlating uitspreekt. Blok weigert: hij wil Turkije niet voor het hoofd stoten. Toch denkt hij dat de aandacht helpt. Memis krijgt rechtstreeks toegang tot de Nederlandse ambassadeur. Wat er in de laatste dagen is gebeurd op het hoogste niveau, weet hij niet. „Maar ik ben niet zomaar vrijgesproken, het is puur politiek.”

Memis wil zich blijven uitspreken voor democratie en mensenrechten, ook in Turkije. „Ik ben niet bang of geïntimideerd.” Naar Turkije gaat hij de komende jaren liever niet. „Ik heb de afgelopen acht weken even genoeg geld geïnvesteerd in de noodlijdende Turkse economie”, lacht hij. Dan verlaat Memis het terras. De gemeenteraad van Eindhoven heeft een zomerbarbecue.