Adviseur van het koningshuis worstelt al tien jaar met nepbrief

Fraude-soap Een brief uit 2009 leidde FIOD-speurders naar een ‘megafraude’ bij Box Consultants, vermogensbeheerder voor ’s lands rijkste families. De brief bleek nep. Maar was wel het vertrekpunt voor een lange serie rechtszaken, die komende week verder gaat.

Illustratie NRC Pepijn Barnard

De brief die opsporingsdienst FIOD-ECD op 12 augustus 2009 vanuit Washington ontvangt, oogt officieel en urgent. Het logo van de Amerikaanse federale belastingdienst IRS prijkt in de bovenhoek.

De Amerikanen schrijven dat ze onderzoek doen naar het spoor van ravage dat superbelegger Bernie Madoff trok, die 18 miljard dollar van beleggers vergokte. Tijdens dat onderzoek zijn ze op een lijntje naar Nederland gestuit. De IRS spreekt van „een breed scala aan frauduleuze overboekingen”, waarbij via honderden transacties 89 miljoen dollar is weggesluisd.

In Washington is de „aandacht in het bijzonder getrokken” door Remy Mourits, een voormalige Nederlandse ABN Amro-bankier. Die zou miljoenen aan Madoff-gelden hebben verduisterd. „Om u te assisteren bij het opstarten van een onderzoek schetsen wij hierna zijn juridische structuren.” In de lijst van bedrijven die volgt, valt vooral Box Consultants op, waarin Mourits partner is. Deze deftige en discrete vermogensbeheerder, gevestigd in een villa aan de Parklaan in Eindhoven, bedient al decennialang rijke families in Noord-Brabant en ver daarbuiten.

De tipbrief van de IRS speelt nu, tien jaar na dato, een hoofdrol in een kluwen van rechtszaken tussen de Nederlandse staat en Box Consultants. Komende week treffen zij elkaar wéér in de rechtszaal, al is het nu voor een zeldzaam tafereel: de rollen zijn ditmaal namelijk omgedraaid. De advocaten van Box (van het Amsterdamse kantoor Stibbe) hebben afgedwongen dat zij twee officieren van justitie en een dozijn medewerkers van Belastingdienst en FIOD in de Bossche rechtbank mogen onderwerpen aan een getuigenverhoor over de IRS-brief. Dat is zeer ongebruikelijk: in de regel stellen de officieren en opsporingsambtenaren de vragen.

Uit tientallen pagina’s gerechtelijke uitspraken en gesprekken met betrokkenen komt een van de meest wonderlijke fraudeonderzoeken van het afgelopen decennium naar voren. Wat begon met een in Amerika geposte brief is nu uitgemond in een juridisch mijnenveld voor het Openbaar Ministerie en een publicitaire nachtmerrie voor Box, dat als vermogensbeheerder van onder anderen leden van de koninklijke familie doorgaans in de luwte opereert.

De IRS-brief uit 2009 is namelijk nep: hij werd opgesteld door de oud-boekhouder van Box, Erwin Hogers. Hogers is een man met een rijke fantasie: ooit stuurde hij filmregisseurs Quentin Tarantino en Steven Spielberg een zelfgeschreven filmscript. Met de verhoren hopen de advocaten te achterhalen welke rol de nepbrief van Hogers speelde in het omvangrijke en al zes jaar lopende strafonderzoek tegen Box en Mourits (die geen bezwaar heeft om genoemd te worden, maar verder niet wil reageren). Want hoewel niemand het meer over verduistering van Madoff-gelden heeft, worden zij nog wel verdacht van valsheid in geschrifte door gerommel met facturen.

Deftige klanten

„Vermogensbeheerder Koninklijk Huis verdacht van fraude”, kopt Het Financieele Dagblad (FD) in januari 2018. De krant heeft het strafrechtelijk onderzoek tegen Box Consultants ontdekt, een exclusieve vermogensbeheerder met miljarden onder zijn hoede. De clientèle is al even deftig: de prinsessen Christina, Irene en Margriet hebben hier geld geparkeerd, net als telgen van warenhuisfamilies Vroom en Dreesmann.

„Onze cliënten verwachten discretie en vertrouwelijkheid”, zegt de website van Box. Het is een van de grootste family offices van het land en „beheert aanzienlijke vermogens van tientallen families én instituten”. De beleggingsstrategie draait om het „voorkomen van verlies” en „behoud van vermogen en groei van generatie tot generatie”.

Het bedrijf is in 1981 opgericht door Marcel Box en houdt jarenlang kantoor in Villapark Eindhoven, een chique wijk vol oude villa’s die gebouwd zijn door industriëlen als Anton Philips. Daaromheen ontstaat een concentratie van exclusieve banken, advocaten, fiscalisten en vermogensbeheerders, zoals Van Lanschot, Insinger de Beaufort en Loyens & Loeff. Box heeft ook jarenlang een filiaal in het Zwitserse Basel, in een bijgebouw van de duizend jaar oude Münsterkerk aan de Rijn.

In 2001 stapt Remy Mourits vanuit New York, waar hij werkt voor de Amerikaanse effectentak van ABN Amro, over naar Eindhoven. De bank is op dat moment (via MeesPierson) voor 70 procent eigenaar van Box.

Een jaar later komt er opnieuw vers bloed binnen. Box zoekt een boekhouder en Erwin Hogers reageert. De ras-Eindhovenaar is dan 35 jaar en woont nog thuis bij zijn ouders in Woensel, een stadsdeel dat niet direct Villapark-allure heeft. Hij is handig met cijfers en heeft goede referenties meegekregen van zijn oud-werkgever, het Philips Pensioenfonds.

Jarenlang verzorgt Hogers naar volle tevredenheid de financiële en effectenadministratie van Box. Opvallen doet hij niet. Bij Box weet dan ook niemand dat Hogers thuis in Woensel knutselt aan de IRS-brief die het bedrijf ernstig in de problemen zal brengen.

Hij doet hier flink zijn best op. De Engelstalige brief bevat wat tikfouten, ‘send ’in plaats van ‘sent’ en ‘US residential’ waar ‘US resident’ bedoeld wordt, maar die vallen in het niet bij het officiële IRS-logo, de details over Mourits en de suggestie van Nederlandse betrokkenheid bij het Madoff-schandaal: op dat moment het heetste verhaal in de financiële sector.

Tijdens een vakantie naar de VS doet Hogers de brief op de bus in Washington, waar de IRS gevestigd is. Twee weken later, op 12 augustus 2009, komt het poststuk binnen bij de FIOD.

De inval

Met de brief lijkt eerst niets te gebeuren. Hogers keert na zijn vakantie terug op de Parklaan en verhuist het jaar daarop met Box mee naar Waalre. Daar staat in 2011 de Belastingdienst op de stoep, voor een boekenonderzoek.

Het jaar daarna zegt de boekhouder plotseling zijn contract op, om in Amerika te gaan werken. 7 mei is de laatste werkdag van Hogers. Twee dagen later meldt hij zich vrijwillig bij de Belastingdienst en legt daar een verklaring af over Box en Mourits.

Dit is de opmaat voor een strafrechtelijk onderzoek, dat de codenaam Castor krijgt. Op 17 maart 2015 valt de FIOD binnen bij Box Consultants, en Mourits zit vier dagen in voorarrest.

In de administratie en op de servers van Box Consultants vindt justitie echter niets over het wegsluizen van Madoff-miljoenen. De enige link tussen Box en Madoff is dat de exclusieve vermogensbeheerder geld van klanten in een vehikel van Madoff belegt – net als bijvoorbeeld het Shell Pensioenfonds en fondsen van SNS Bank.

Lees hier meer over de slachtoffers van Madoff

Toch denkt justitie een grote fraude op het spoor te zijn. Buiten het zicht van klanten zouden Box en Mourits ruim 8 miljoen euro aan provisie in eigen zak hebben gestoken, schrijft het FD in januari 2018. Box ontkent de beschuldigingen.

Filmscripts

Box schakelt dan twee zwaargewichten van Zuidas-kantoor Stibbe in: de juridische straatvechter Tim de Greve en Daan Doorenbos. De laatste is ook hoogleraar ondernemingsstrafrecht en verdedigde nog onlangs de van fraude verdachte oud-NS-topman Timo Huges en KPMG-bestuurder Jaap van Everdingen. Beiden werden vrijgesproken.

In eerste instantie weten Box en de advocaten niets van het bestaan van de IRS-brief. Die treffen ze bij toeval aan in stukken bij de Belastingdienst. Ze zien snel dat de brief vals is. Het vermoeden ontstaat dat Hogers hem heeft opgesteld.

Justitie wil weinig kwijt over de tipbrief. Maar Stibbe krijgt via een omweg toch het bewijs in handen dat Hogers deze heeft gefabriceerd. De advocaten spannen een rechtszaak aan tegen de rancuneuze oud-boekhouder, die de geheimhouding uit zijn arbeidscontract zou hebben geschonden. De rechtbank geeft Stibbe daarna toestemming de thuiscomputer van Hogers in beslag te nemen.

Daarop vinden de advocaten de IRS-brief, vertrouwelijke bedrijfsgegevens en bewijzen van de rijke fantasie van Hogers. Zoals een filmscript over een vermogensbeheerder uit Zuid-Nederland die geld witwast voor drugskartels.

Hogers, die nu in Zuid-Afrika woont, verdedigt zich tijdens de rechtszaak. Hij zegt tegen de rechter dat hij klokkenluider is en met een „bewust onjuiste brief de FIOD op onderzoek heeft willen sturen”. Zo zou de opsporingsdienst de „werkelijke door Box gepleegde misdrijven ontdekken”.

Maar de rechters in de zaak tegen Hogers vinden dat niet aannemelijk. Ze wijzen erop dat het dossier dat zij voor zich hebben „geen enkele aanwijzing” bevat dat Box zich bezighoudt „met een verboden wijze van vermogensbeheer”.

Witwassen ingetrokken

Maar het Openbaar Ministerie ziet dat anders. Box en Mourits worden verdacht van valsheid in geschrifte, omdat er „miljoenen euro’s” aan provisies over buitenlandse beleggingen niet zijn doorbetaald aan cliënten, zegt het desgevraagd. „De valsheid in geschrift zou tot doel hebben gehad een en ander te verhullen.”

Daarmee is de zaak kleiner geworden dan in 2015. Toen de FIOD bij Box in Waalre binnenviel, werden Mourits en een collega ook verdacht van witwassen. Maar de zaak tegen de collega is geseponeerd en het witwassen helemaal van tafel, aldus het OM.

De status van het justitieel onderzoek tegen Mourits en Box is nu onduidelijk. De rechter moet zich eerst over extra onderzoekswensen van Stibbe buigen, zegt het OM. „Pas daarna kunnen we de definitieve vervolgbeslissing nemen.”

Meer succes heeft justitie bij het aanpakken van de accountants van Box. Vorig jaar augustus werden zij berispt door de tuchtrechter omdat zij „ernstige steken [hebben] laten vallen” bij de controle van jaarrekeningen van Box en gelieerde bedrijven, tussen 2011 en 2014 . Volgens de Accountantskamer hadden de twee accountants – in dienst van BDO, een van de grotere kantoren van het land – alarm moeten slaan.

Box rekende miljoenen aan beleggingsprovisies tot de omzet en stak ze op die manier in eigen zak, in plaats van ze uit te keren. Klanten betaalden aan Box een „all-in fee” en mochten er dus van uitgaan dat alle extra opbrengsten voor hen waren, aldus de tuchtrechter. De Accountantskamer laat zich er niet uit over of afromen van commissies strafbaar is.

Authentiek

Zo leidde een tien jaar oude IRS-brief tot een uitwaaierende serie rechtszaken en procedures. Stibbe vecht namelijk ook nog een principiële strijd uit met de landsadvocaat over schending van het beroepsgeheim in het Box-onderzoek. Komend najaar vindt een volgende zitting in die procedure plaats.

Lees hier een opiniestuk van Doorenbos over het beroepsgeheim van advocaten

Met het horen van vijftien ambtenaren hoopt Stibbe komende week meer bewijs te verzamelen van zijn overtuiging dat de valse IRS-brief Belastingdienst, FIOD en OM de verkeerde kant op heeft gestuurd. Daarmee proberen de advocaten de bodem onder de strafzaak weg te slaan.

In de getuigenbankjes in Den Bosch moeten ook twee belastingambtenaren plaatsnemen. Eind 2016 lieten zij zich bij de rechter-commissaris al eens over de brief uit. „Ik ga er vanuit dat de brief authentiek is”, zei de een toen. En de ander, die had van een collega gehoord dat de brief toch „echt van de IRS” kwam.

Reageren? Onderzoek@nrc.nl