Opinie

‘Achterkamertjes’ - laten we daar eens mee ophouden

Dat Frans Timmermans niet voorzitter van de Europese Commissie werd, is niet aan stiekem overleg in ‘achterkamertjes’ te wijten. Dat heeft andere oorzaken, schrijft communicatiewetenschapper Bert Pol, in de Gedragscolumn.

2015: VVD en PvdA praten in het Torentje over de opvang van illegalen
2015: VVD en PvdA praten in het Torentje over de opvang van illegalen ANP BART MAAT

Wat gebeurt er toch voor vreselijks in die ‘achterkamertjes’? Het woord roept associaties op die ik liever verzwijg. Als politiek scheldwoord werd de term - als ik het me goed herinner - geïntroduceerd in de jaren tachtig. De laatste maanden gonst hij weer rond naar aanleiding van de formaties van de Provinciale Staten waar Forum voor Democratie (FvdD) zich buitengesloten voelt door een ‘kliek’ die de zaken bedisselt in achterkamertjes. En sinds een paar dagen is het weer van hetzelfde laken een pak bij de verdeling van de EU-topbanen. Wie het woord achterkamertjes in de mond neemt, is natuurlijk bezig met negatieve framing en wil het beeld oproepen van stiekem gedrag, gefluister in het duister.

Logisch

Maar is dat frame terecht? Is wat achter gesloten deuren besproken wordt per definitie gekonkel? Natuurlijk niet. Het is, in neutrale termen, overleggen. Zoeken naar gemeenschappelijke belangen en de mogelijkheden om tegenstellingen te overbruggen. Dat je dat niet voor het oog van de camera doet, is logisch: dan bemoeit de halve wereld zich ermee en is de kans op succes bij voorbaat al verkeken. Besloten overleg is dan ook niet ondemocratisch zoals vaak wordt beweerd. Het hoort bij een democratie, zeker nu de versplintering groter is dan ooit. Je kan het overigens ook, zoals Mark Rutte, ‘veel kopjes koffie drinken’ noemen.

Waarom viel FvdD bijna nergens in de prijzen bij de coalitiebesprekingen van de Provinciale Staten? Het lijkt me omdat haar programma niet erg duidelijk was, in combinatie met het gegeven dat haar nieuwe Statenleden totaal geen ervaring hebben. Die combi maakt een coalitie een waagstuk.

Kinderachtig

En waarom werd Frans Timmermans uiteindelijk niet de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie (EC)? Zijn opvattingen over de rechtsstaat en de emotionele drive waarmee hij die verwoordt, vind ik sympathiek en met mij kennelijk vele anderen. Maar de manier waarop hij enkele voormalige Oostbloklanden aansprak op hun afkalvende naleving van de in de EU breed gedeelde principes van de rechtsstaat, pakte psychologisch ongelukkig uit. Wat hij blijkbaar niet voldoende in de gaten heeft gehad, is hoe gevoelig die terechtwijzende toon zou liggen in landen die vaak eeuwenlang onder de knoet van overheersers hebben geleefd. Nu ze daar eindelijk vanaf waren, manifesteerde de EC zich bij monde van Timmermans als een nieuwe overheerser. Dat hij daardoor voor een aantal landen niet acceptabel zou zijn als nieuwe voorzitter van de EC, kon je al van verre zien komen. Of hij nu gelijk heeft of niet.

Zullen we, kortom, eindelijk eens ophouden met het kinderachtige gebruik van de term achterkamertjes?

In de Gedragscolumn reflecteren gedragswetenschappers op de actualiteit. Bert Pol is verbonden aan de afdeling Communicatiewetenschap van de Universiteit Twente en vennoot van Tabula Rasa Den Haag.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.