Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Timmermans, Orbán en ons Europees elan

Tom-Jan Meeus

Het zou kunnen dat, uiteindelijk, alle mensen in de Europese Unie broeders worden. Maar hoe Europees we precies zijn, wat we feitelijk over hebben voor lidmaatschap van de EU, wordt bij de meesten van ons nooit getest. De EU bestaat. Zoals Parijs bestaat, de BBC, de Autobahn. Je doet er weinig aan. Het alternatief is een Nexit, maar dat steunen Wilders en Baudet al, en zie er dan nog maar een meerderheid voor te krijgen.

Toch beleefden we deze week, bij de verdeling van de ‘topbanen’ in Brussel, een gevoelige test van onze ware Europese gezindheid. In het weekeinde kwamen in Japan invloedrijke Europese leiders tot de slotsom dat Frans Timmermans de Europese Commissie moest gaan leiden. Hollands glorie potverdorie. Het stond maandag in alle Europese media. Timmermans in pole position to lead the EU.

Maar christen-democratische regeringsleiders waren ontstemd dat hun informele leider, bondskanselier Angela Merkel, de hoofdprijs aan een sociaal-democraat gunde. En – het interessantste – enkele Oost-Europese landen, waaronder de autocratisch georiënteerde premiers van Hongarije en Polen, keerden zich luidruchtig tegen Timmermans. Toen het verzet tegen hem dinsdag te groot bleek, vierden Oost-Europeanen dat ze de Nederlander hadden „gewipt”, aldus de woordvoerder van de Hongaarse premier Orbán.

Er zaten aspecten aan waarvan je kon denken: maar is dát de bedoeling van de EU? Timmermans was in zijn vorige periode als vicevoorzitter van de Commissie in Hongarije en Polen, tegen de zin van zittende premiers, opgekomen voor bescherming van de rechtsstaat. Nu namen die premiers wraak op Timmermans.

Je kreeg er het ongemakkelijke gevoel bij dat de volgende commissaris die schendingen van de rechtsstaat in EU-landen constateert, wel drie keer zal nadenken: als hij actie onderneemt, nemen ze hem te grazen in de volgende banencarrousel. Mooie Europese gedachte is dat.

En dan: dit waren dezelfde Oost-Europese landen waarvan de grootste Nederlandse partijen – vooral Timmermans’ PvdA en het CDA – in de jaren negentig bepleitten dat zij zo snel mogelijk werden toegelaten tot de EU. Populisten tekenden er destijds bezwaar tegen aan – het zou te snel gaan. En zie: 25 jaar later zijn de rollen omgekeerd. Dezelfde populisten steunen nu Orbán en zijn vriendjes.

Aan de andere kant kun je ook zeggen dat juist deze gang van zaken een gezonde oefening in Europees denken is. In het liberale geloof in zelfbeschikkingsrecht, voor landen en hun burgers. In het idee dat zij het eigen lot binnen de EU in handen moeten nemen, ongeacht de vermeende goedheid van hun (vroegere) helpers.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Haagse Zaken: #41 Hoe coalitiepartijen nadenken over Het Grote Verhaal
U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.