En weer krijgen de Groningers gelijk

Rechtszaak gaswinning De Raad van State stelt dat het kabinet onvoldoende heeft onderbouwd waarom de gaskraan niet sneller dicht kan.

De Groningers wonnen voor de derde keer een rechtszaak bij de Raad van State over de gaswinning.
De Groningers wonnen voor de derde keer een rechtszaak bij de Raad van State over de gaswinning. Foto Kees van de Veen

Weer staat het recht aan de kant van de Groningers. Woensdag kreeg het kabinet voor de derde maal op rij een tik op de vingers van de Raad van State (RvS) over de Groningse gaswinning. Minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) moet met zijn gaswinningsplan voor het komend jaar – dat in oktober begint – terug naar de tekentafel.

Volgens de RvS heeft Wiebes onvoldoende onderbouwd waarom de gaskraan niet sneller dicht kan. De geplande gaswinning voor dit jaar mag wel doorgaan. Die uitspraak werd in Groningen gevierd en betreurd. Aan de ene kant kregen de Groningers wederom een bevestiging van de rechter dat ze geen onredelijke bezwaren maken en het zinvol is om tegen de staat te procederen. Aan de andere kant mag de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) de dit jaar afgesproken 19,4 miljard kubieke meter aardgas gewoon oppompen.

Ook tegen dat laatste hadden 26 partijen – lokale en regionale overheden, burgers – bezwaar gemaakt. Zij wilden dat de winning verder omlaag zou gaan of onmiddellijk stopgezet zou worden. Zo sprak de docente Bea Blokhuis bij de inhoudelijke behandeling over de „wanhoop” van haar leerlingen, die kampen met stress, waardoor hun „voldoendes onvoldoendes” worden.

In 2018 adviseerde de onafhankelijke toezichthouder, het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), „zo snel als mogelijk” naar twaalf miljard kubieke meter aardgas als maximale winningsgrens te gaan. De verwachting is dat onder die grens voldaan kan worden aan de veiligheidsnormen voor de bewoners in het aardbevingsgebied.

Woensdag moest de Raad van State dus een afweging maken tussen het veiligheidsbelang van de Groningers en de economische leveringszekerheid van het gas. Een „duivels dilemma” had minister Wiebes het eerder genoemd. Voor dit gasjaar heeft minister Wiebes die afweging dus voldoende onderbouwd, oordeelt de Raad van State. Maar dat geldt niet voor het nieuwe gasjaar. De minister heeft „niet duidelijk gemaakt” wat ervoor nodig is om de gasvraag van industriële grootverbruikers, de glastuinbouw en de gasexport sneller af te bouwen.

Het was niet de eerste keer dat de minister werd teruggefloten door de RvS. In 2015 wilde het kabinet 33 miljard kubieke meter aardgas winnen, maar moest het van de Raad van State de gaswinning beperken tot 27 miljard kubieke meter. Twee jaar later vernietigde de RvS het jaarlijkse gaswinningsbesluit zelfs helemaal. Beide keren waren de risico’s voor de bewoners niet genoeg meegewogen.

Zware beving

Voor het komende gasjaar wilde minister Wiebes aanvankelijk 15,8 miljard kubieke meter aardgas winnen. Maar na de zware beving in Westerwijtwerd afgelopen mei en een advies van het SodM werd dat naar beneden bijgesteld. Vorige maand kondigde Wiebes aanvullende maatregelen aan om de gaswinning volgend jaar te verlagen tot maximaal 12,8 miljard kubieke meter. Uiteindelijk wil het kabinet dat uiterlijk in 2030 de gaskraan helemaal dicht gaat – al is de kans op zware aardbevingen dan nog niet verdwenen.

De tweejaarlijkse tocht naar de Raad van State in Den Haag is voor sommige gedupeerden inmiddels traditie geworden. Zij zitten aan de rechterkant van de rechtszaal. Aan de linkerzijde zitten tientallen mannen in pak: de advocaten en medewerkers van het ministerie en de NAM. Elke keer spreken de mannen in pak over de leveringszekerheid van het gas en de gedupeerden over veiligheid van de Groningers – het „duivelse dilemma” van Wiebes. Zolang die discussie gevoerd blijft worden, wint het kabinet het vertrouwen van de Groningers niet terug.