Opinie

    • Floor Rusman

Zelfzorg is geen afwijzing van plezier

Floor Rusman

Een tijdje terug kocht ik mijn eerste zelfhulpboek. Het was alleen op voorraad bij mijn favoriete boekhandel, de plek waar ik gewoonlijk intellectueel verantwoorde boeken koop. Ik hoopte dat de aanschaf snel, pijnloos en zo anoniem mogelijk zou verlopen, maar de verkoper nam er lekker de tijd voor. Hij bekeek het boek van alle kanten en las op luide toon de titel voor: „PATRONEN DOORBREKEN!” De winkel viel stil, vogels fladderden verschrikt op. Ik werd rood, waarop de verkoper vroeg: „Is het een cadeautje of voor jezelf?”

Toevallig was het dezelfde verkoper die me deze week het net verschenen Zelfverwoestingsboek van Marian Donner verkocht, een essay dat zich uitspreekt tegen ons streven naar perfectie: „het tegenovergestelde van een zelfhulpboek”, aldus de schrijfster.

Ik lees Donners essays altijd graag, maar dit keer heb ik er gemengde gevoelens over. Ik kan me vinden in veel van wat ze schrijft, zoals haar kritiek op het perfectioneren van ons lichaam, haar pleidooi voor openlijk falen en haar lofzang op „spijbelen”: aan de werkelijkheid ontsnappen, bijvoorbeeld met drank of drugs. Zelf mis ik het roken na een half jaar nog steeds, dus ik bekijk Donners vrolijke rookfoto’s met jaloezie.

Maar ik ben het niet eens met haar kritiek op het fenomeen zelfhulp, of zelfzorg zoals het ook wel genoemd wordt. Volgens Donner leren zelfhulpboeken ons alleen maar de regels van de prestatiemaatschappij te gehoorzamen, en verhinderen andere vormen van zelfzorg – gezond eten, yoga, et cetera – ons om in het hier en nu plezier te maken.

Sinds mijn eerste zelfhulpboek las ik er nog een paar, in het openbaar altijd met de kaft van Sein und Zeit of Kritik der reinen Vernunft losjes eromheen gedrapeerd. Stel je voor dat een bekende me zou betrappen met Reinventing Your Life – The Breakthrough Program To End Negative Behavior ... and Feel Great Again in mijn handen!

Maar ondanks de schaamte ben ik blij met die boeken: ze helpen me om niet te zwelgen in negatieve gevoelens. Ik ben ook blij dat ik gestopt ben met roken en dat ik niet meer doordeweeks tot sluitingstijd in het café zit.

Het geeft me, met andere woorden, een goed gevoel om het verleidelijke pad van de zelfdestructie niet in te slaan. Maakt mij dat een onuitstaanbare fitgirl? Loop ik net als de andere ratjes mee in het rad van de zelfverbeteringscultuur, zoals Marian Donner suggereert? Of zorg ik ervoor dat mijn leven een beetje lichter is en bovendien wat langer duurt?

Het hangt ervan af hoe je de term zelfzorg interpreteert. Je kunt het beschrijven als een ziekelijke hang naar perfectie. Maar je kunt het ook plaatsen in een lange filosofische traditie van zorg voor zichzelf, ook wel levenskunst genoemd, die niks te maken heeft met de prestatiemaatschappij die Donner bekritiseert.

De levenskunstfilosofen hebben een individu voor ogen dat zichzelf kneedt en bijschaaft: een maakbaar individu dus. Het is precies de maakbaarheid waartegen Donner bezwaar maakt. We willen de onvolmaaktheid van het leven niet accepteren, schrijft ze. Maar het leven komt niet altijd even onvolmaakt op ons over. Zo’n gevoel is sterker na een paar avonden veel drinken en wordt minder na een boswandeling. Zelfzorg is dus is niet per se een afwijzing van plezier, zoals Donner lijkt te zeggen. Het is soms juist precies wat je nodig hebt voor een vrolijke dag.

Floor Rusman is redacteur van NRC.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.