Poolvos trekt duizenden kilometers over zeeijs van Europa naar Canada

Biologie Een poolvos legde vorig jaar in 76 dagen een afstand van 3.500 kilometer af. Nog nooit zagen biologen een poolvos die het continent verliet.

Poolvos (met zomervacht) krijgt zender op Spitsbergen.
Poolvos (met zomervacht) krijgt zender op Spitsbergen. Foto Elise Stromseng/Norwegian Polar institute

Een poolvos is in het voorjaar van 2018 van Spitsbergen naar Canada gelopen, over het zeeijs. Dat meldden Noorse onderzoekers eind juni in het tijdschrift Polar Research. Het gezenderde dier legde 3.506 km af in 76 dagen: gemiddeld ruim 46 km per dag, met uitschieters tot 155 km per dag. Dit is de snelste trek van een poolvos ooit gemeten – en tevens het eerste gedocumenteerde geval van een poolvos die zijn continent verliet.

Poolvossen zijn kleine, elegante vosjes uit het noordpoolgebied. De meeste zijn wit in de winter en bruin in de zomer. Ze leven in de hele arctis: op het vasteland van Scandinavië, in Siberië, Alaska, Noord-Canada en Groenland, en ook op IJsland en Spitsbergen. Ze zijn goed aangepast aan extreme kou, onder meer door hun uitzonderlijk dikke vacht en haar op hun voetzolen. Ze eten voornamelijk kleine zoogdieren, vogels, eieren en aas.

Genen wezen al op trek

Genetisch onderzoek liet eerder al zien dat er uitwisseling moet zijn tussen de poolvossen in de verschillende gebieden: genetisch gezien zijn ze uniform, zelfs op afgelegen eilanden zoals Spitsbergen en Nova Zembla. Dat suggereert dat poolvossen over het zeeijs migreren. Maar tot nu toe was dat nog nooit direct aangetoond.

Veruit de meeste poolvossen, zo weten onderzoekers, zijn honkvast. Ze maken uitstapjes van hooguit een paar dagen, maar keren dan weer terug naar hun thuisbasis. „We weten niet goed hoe vaak poolvossen over langere afstanden migreren”, zegt Eva Fuglei van het Noors Poolinstituut, hoofdauteur van het artikel. „Dat maakt deze waarneming zo opwindend. We hebben meer dan vijftig poolvossen op Spitsbergen gezenderd, en dit was de eerste die het eiland verliet.”

Tocht van de gezenderde poolvos.

Het dier in kwestie, zo tonen de satellietgegevens, verliet Spitsbergen eind maart 2018. Het liep in drie weken naar Noord-Groenland, met een grote boog om een ijsvrij stuk poolzee heen. Vervolgens sprintte het dier in drie dagen bijna 450 km over de Groenlandse ijskap. Begin juni stak het de bevroren zeestraat tussen Groenland en Canada over en ging aan land op Ellesmere Island.

Dit dier, een jong vrouwtje, was in elk geval niet de eerste reislustige poolvos. Binnen Canada liep een poolvos eerder al 4.600 km in ruim vijf maanden. Het artikel in Polar Research meldt daarnaast een opmerkelijke waarneming van de Noorse poolreiziger Fridtjof Nansen. Die probeerde in 1895 als eerste de geografische noordpool te bereiken, skiënd over het zeeijs ten noorden van Siberië. Daar zag hij op 85 graden noorderbreedte, op honderden kilometers van het dichtstbijzijnde land en slechts 550 km van de pool, het spoor van een poolvos op het besneeuwde ijs. „Het spoor was heel vers”, schreef Nansen in zijn boek Farthest North. „Wat deed die vos hier in hemelsnaam midden op de wilde zee?”

Voedselschaarste

Die vraag probeert ook Fuglei in haar artikel te beantwoorden. „We denken dat poolvossen zulke trektochten ondernemen als het voedsel in hun leefgebied schaars is”, verklaart ze. Heeft klimaatverandring daar iets mee te maken? „Het is te vroeg om daar iets over te zeggen. Maar bedenk dat langeafstandsmigratie bij veel diersoorten ook plaatsvindt in stabiele gebieden.”

Op het zeeijs kunnen poolvossen voldoende voedsel vinden. Ze eten de prooiresten die ijsberen achterlaten, en weten wellicht ook zelf prooien te bemachtigen in het open water tussen de ijsschotsen. Dat open water vormt wel een barrière voor de vossen, aldus Fuglei: „Ze kunnen wel zwemmen, maar doen dat hooguit om een enkele rivier over te steken. Nooit om lange afstanden te overbruggen.”

Nu het poolzeeijs steeds verder afneemt door klimaatverandering, kunnen dieren in de toekomst wellicht niet meer van en naar Spitsbergen lopen. Dat er dan poolvossen op Spitsbergen vast komen te zitten, is niet erg, aldus de onderzoekers: de geïsoleerde poolvossen van IJsland en eilanden in de Beringstraat, die altijd omringd zijn door open water, zijn net zo gezond als hun soortgenoten die elkaar wél kunnen bereiken via bruggen van zeeijs.