Ombudsman Amsterdam: brandweercommandant mocht OR vergelijken met ‘maffia’

Seksistische cultuur Een groep gepensioneerde brandweerlieden klaagde over uitspraken van de vertrekkende Amsterdamse brandweercommandant Leen Schaap. Maar die uitspraken klopten, oordeelt de Ombudsman.

Brandweercommandant Leen Schaap is in het gelijk gesteld door de Amsterdamse Ombudsman.
Brandweercommandant Leen Schaap is in het gelijk gesteld door de Amsterdamse Ombudsman. Foto Koen van Weel/ANP

De Amsterdamse brandweercommandant Leen Schaap heeft de ondernemingsraad (OR) van zijn organisatie terecht gekwalificeerd als de „de maffia van de medezeggenschap”. Dat concludeert de Amsterdamse ombudsman Arre Zuurmond. In een rapport dat woensdag verscheen, velt hij een zeer kritisch oordeel over de cultuur binnen de hoofdstedelijke brandweer. Op de kazernes zou sprake zijn van „een gesloten cultuur, zonder ruimte voor reflectie (...) en ook geen aanspreekcultuur bij ongewenst gedrag.”

Aanleiding voor het onderzoek was een klacht van een groep gepensioneerde brandweerlieden over uitspraken van vertrekkend commandant Leen Schaap. Schaap zei vorig jaar in een radio-interview dat de korpsleiding van de Amsterdamse brandweer wordt tegengewerkt door „de maffia van de medezeggenschap”.

Lees hier waarom het misging met Leen Schaap bij de Amsterdamse brandweer

De ombudsman verklaart deze klacht nu ongegrond. Volgens Zuurmond was Schaaps typering terecht, omdat hij „wel degelijk gebaseerd is op een veelheid aan feiten en verhoudingen.” De ombudsman vindt excuses van Schaap aan de brandweerlieden gepensioneerden dan ook „niet aan de orde”.

Traineren en saboteren

In hetzelfde interview stelde Schaap dat de ondernemingsraad (OR) van de Amsterdamse brandweer veranderingen binnen het korps zou „traineren” en „saboteren”. De ombudsman concludeert dat die uitspraken „worden bevestigd”. In de verslagen van de vergaderingen van de OR en de korpsleiding trof hij „het hele beschikbare arsenaal aan vertragingstactieken om ontwikkelingen tegen te houden.”

Zo stelt Zuurmond vast dat een OR-lid onlangs door de OR-voorzitter expres werd ingeroosterd op de dag van een vergadering met de korpsleiding, hoewel hij was vrijgehouden voor het overleg. Het gevolg was dat het quorum niet werd gehaald en geen besluit kon worden genomen over een agendapunt dat de OR onwelgevallig was.

Schaap blij

In een reactie laat Schaap weten „blij” te zijn „dat een onafhankelijk onderzoeker nu heeft vastgesteld dat ik dit had kunnen zeggen. De kwalijke rol die de OR binnen de organisatie speelt, komt in dit rapport helder voor het voetlicht”. Volgens Schaap staat vast dat „de OR er niet is om de organisatie verder te helpen, maar alleen om de eigen arbeidsvoorwaarden te verdedigen.”

De OR zelf reageerde niet op meerdere verzoeken om commentaar. Mart van Troost, woordvoerder van de groep gepensioneerden, erkent dat hun klacht ongegrond is verklaard maar vindt dat het rapport van de ombudsman verder „alle kanten op gaat”. „Wij blijven van mening dat de heer Schaap in onze richting geen enkel respect heeft betoond.”

Commandant Schaap werd in 2016 aangesteld door wijlen burgemeester Eberhard van der Laan om een einde te maken om een einde te maken aan de gesloten machocultuur op de Amsterdamse brandweerkazernes, waar sprake is van seksisme, racisme en pesten.

Lees meer over de problemen bij de Amsterdamse brandweer

Hij liet zich herhaaldelijk kritisch uit over zijn eigen organisatie, wat leidde tot verstoorde verhoudingen met de uitrukdienst. Deze vertrouwencrisis was reden voor burgemeester Halsema om Schaap aan de kant te zetten. Per oktober maakt hij plaats voor een opvolger, zo werd onlangs bekend.

Seksistische cultuur

Voor zijn rapport deed de ombudsman uitvoerig onderzoek: hij bestudeerde stukken, voerde gesprekken in de organisatie en draaide diensten mee. Tijdens zijn bezoeken aan de kazernes zag Zuurmond „geen incidenten van seksisme, racisme of pesten.” Maar hij constateert dat hier wel degelijk nog steeds sprake van is, en dat „de omvang en ernst van enkele incidenten worden (sic) gebagatelliseerd, de daders door hun collega’s in bescherming worden genomen en onjuistheden worden verkondigd.”

Als voorbeeld van de seksistische cultuur bij de uitrukdienst noemt de ombudsman een tegeltje dat vorig jaar door een bezoeker werd aangetroffen in een kazerne, met daarop de spreuk: „In iedere vrouw zit wel iets goeds! maar... je moet het er wel zelf insteken!”