Moederliefde: waarom mama bij rappers altijd op nummer één staat

Hiphop Vrouwen komen er bekaaid af in hiphopteksten. Behalve moeders: van Tupac tot Kempi en van Josylvio tot Little Simz, allemaal hebben ze een liedje over hun moeder. Vaak een blik in de kluis waar de subtielere kleinejongensgevoelens liggen opgeslagen.

Illustratie Emiel Steenhuizen

Vergeleken bij eerdere zwarte muziekstromingen hebben rappers het maar weinig over vrouwen. De grote soulzangers en r&b-crooners uit de jaren zestig tot en met negentig, eerden en charmeerden hun vrouwen in liedvorm. Maar in de hiphop hoor je geen liefdesliedjes, geen liefdesverdriet, geen hofmakerij.

Ook seksuele activiteit komt weinig voor, afgezien van een enkele blowjob of booty call. En dit zijn tekstuele vluggertjes vergeleken bij de aandacht die besteed wordt aan onderwerpen als geld verdienen, buurtruzies, drugshandel en andere perikelen van de straat, die op epische woordstromen kunnen rekenen - van het exacte type wapen (‘Glock’, ‘AK’, ‘handgun’) waarmee de straathoek verdedigd wordt, tot het aantal ounces dat in poedervorm wordt verhandeld.

Beluister onze playlist over moederliefde in de hiphop

Toch is er tussen al dit wapengekletter één vrouw die door bijna alle rappers wel een keer wordt bezongen: de moeder. Zijn eigen moeder, om precies te zijn.

Want elke rapper, hoe stoer of beroemd ook, heeft een moeder. Dat klinkt logisch maar zoals hun teksten leren, zijn ouders niet altijd betrouwbaar. Zo waren de vaders doorgaans afwezig. Moeder runt het gezin, vaak met weinig geld en kinderen van meerdere mannen, die daar geen verantwoordelijkheid voor nemen.

De kinderen, op hun beurt, maken het haar ook niet makkelijk. De rappers bezingen hoe hun moeder desondanks altijd aan hun kant stond, ze opving en verzorgde; hoe weinig geld ze ook had, en hoe druk ze ook was met haar baantjes, ze kwam, zo nodig, altijd op bezoek in de gevangenis. De Britse rapper Slowthai liet ‘Sorry Mum’ op zijn buik tatoeëren, omdat het, naar eigen zeggen, zijn meest uitgesproken woorden zijn.

De moeders krijgen de eerbied en hoogachting die andere vrouwen niet krijgen. Moeders hebben zich bewezen, anders dan de geliefdes, aan wie dan ook nauwelijks woorden gewijd worden. Want liefde is onbetrouwbaar, en vrouwen zijn ‘gold diggers’, zoals rapper Kanye West het ooit beschreef.

2Pac - Dear Mama

Liefdeslied werd moederlied

Zo werd het liefdeslied vervangen door het moederlied. Dat blijkt ook uit het repertoire van de artiesten die in het weekend van 12 juli aantreden op hiphopfestival Woo Hah!, bij Tilburg. Daar zijn optredens te zien van Jay Rock, Rae Sremmurd, Flatbush Zombies uit Amerika, de Britten Skepta en Stormzy en de Nederlanders Kevin, Josylvio, Jacin Trill. Allemaal schreven ze nummers over hun moeder.

De stijl van de moederliedjes is het tegenovergestelde van wat de rappers in de rest van hun oeuvre meedelen. Bravoure, nonchalance, woede, wrok en straatwijsheid, zijn hier vervangen door deemoed en tederheid. Ook muzikaal is het moederlied een eenling in het repertoire: hier geen straffe beats en pistoolschoten, maar ruim baan voor een wiegend ritme en lieftallige koorzang. De liedjes zijn als een oase om bij op adem te komen. Een zoete oase, dat wel.

Het oervoorbeeld van de moederliedjes is ‘Dear Mama’, uit 1995, van de om zijn sociaalkritische teksten en funky beats geliefde Tupac Shakur (2Pac). ‘Dear Mama’ is de eerste beroemde raptekst over een moeder, en de eerste waarin een rapper zich zo nadrukkelijk bloot geeft.

Tupac, die in 1996 op 25-jarige leeftijd werd doodgeschoten, was de zoon van Afeni Shakur, een voormalige activiste uit de Black Panther-beweging. Afeni voedde haar kinderen, van twee verschillende vaders, alleen op, ze had geen werk en raakte verslaafd aan crack. Tiener Tupac dealde drugs, en zat voordat hij als rapper begon al een paar keer in de gevangenis. Zijn ‘Dear Mama’ is een milde terugblik op de situatie waarin zijn moeder hem grootbracht. ‘I could see you coming home after work late/ You’re in the kitchen trying to fix us a hot plate.’ Ondanks haar eigen problemen, was ze toegewijd: ‘You always was committed/ A poor single mother on welfare, tell me how ya did it.’

Ze is zijn grootste liefde: ‘Dear mama/ Don’t you know I love you?/ Dear mama/ Place no one above you’. In tegenstelling tot zijn vader: ‘No love from my daddy/ cause the coward wasn’t there.’

‘Dear Mama’ zou voor altijd de contouren van het moederliefdeslied bepalen. Zo opent de tekst meestal met de ontberingen die de moeder heeft doorstaan. De rapper bezingt zijn bewondering, en is schuldbewust dat hij zelf aan de problemen heeft bijgedragen. Dan verzekert hij haar dat hij inmiddels op het rechte pad is, ze hoeft zich nooit meer ongerust te maken. Integendeel, haar zoon heeft nu succes en zal op zijn beurt voor zijn moeder zorgen.

In de afgelopen paar decennia kreeg Tupacs voorbeeld navolging onder rappers in Engeland, Zweden, Amerika en Nederland. De moeders worden nu geëerd met teksten over hun liefde en toewijding. Alleen al de bevalling, verdient respect. ‘I know you wanna give up, but did your mama give up/ When she was giving birth to your ass?’, vragen Flatbush Zombies retorisch in ‘Get Yours’.

Little Simz - Stay

Haar aanwezigheid was essentieel, zegt de Britse Little Simz: ‘What if my mother never raised me? And I was in foster care?’

De moeder offerde zich op: ‘Mother, my all / Man, I can talk about it all day / Walked me to school for ten years, no car / Toys for christmas, wonder how, no job’, vertelt Jay Rock in ‘Love My Mama’.

Het is de moeder die levenslessen geeft: ‘Ik wilde blond zijn met blauwe ogen / Maar mama zei me: “Winne, je bent zwart, en de wereld die is hard!”’, zingzegt de Rotterdamse rapper Winne in ‘Blond en Blauw‘.

Moeder is stoer: ‘Veel lachen samen, soms huilen ook / Veel mooi dagen, paar kutte ook / Alleenstaand, dus soms was je broke / Uit de put geklommen, helemaal alone’, zegt Josylvio in ‘Mama’.

En ze is praktisch: ‘My mama taught me how to tie my shoes/ My mama taught me how to cook my noodles’, aldus de Amerikaan 21 Savage in ‘Letter 2 My Momma’.

De jonge rappers maakten het haar niet makkelijk: ‘Sweet mother, I no go forget you / For the suffer way you suffer for me yeah’, uit ‘Sweet Mother’ van Skepta.

En ze hebben uiteindelijk alles aan hun moeder te danken: ‘Sorry mama / Ik doe het weer, maar dank je voor in me geloven / Het steun en motiveren van mijn dromen / Zonder u was ik niet ver gekomen’, rapt de Amsterdamse Latifah in ‘Sorry Mama’.

Maar moeder kan nu trots zijn: ‘Ey mama ik ben bijna daar, je zoon is nu een prijsje waard’, laat rapper Kevin weten in ‘Dakje Open’. Ook Skepta is goed terecht gekomen: ‘I love my mum / She brought me up properly’.

Kempi - Oh Mama

Mea culpa

In Nederland zijn veel moederliedjes geschreven. De tot nog toe indringendste variant is ‘Oh Mama’ van Kempi. De rapper uit Eindhoven, die door gevangenisverblijf en grillig gedrag nooit echt is doorgebroken, schreef twee jaar geleden zijn mea culpa ‘Oh Mama’, dat in rauwe woorden zijn levensloop schetst: ‘Zoveel dingen fout gedaan, wist dat ze zondes waren / Dus m’n rug is gebogen van m’n zondes dragen / (…) Nu ben ik blut maar ik weet dat ik niet blut blijf / M’n moeder zegt, je bent een held en die gaan door een kut tijd / Oh mama, soms wil ik wel huilen.’

In zijn nummer gaat Kempi een stap verder dan Tupac. Want Kempi neemt niet alleen zijn vader de maat, maar ook zichzelf. Ook hij is nu een afwezige vader: ‘Weet je wat pijn is / je vader dissen en nu zoals hem zijn, shit / Inmiddels 4 kids, 3 babymama’s’.

Over Tupac Shakur en zijn opvolgers kun je zeggen dat dat ene liedje over hun moeder, hun andere teksten in een ander perspectief zet. De grootspraak in nummers over het gangsterleven krijgt tegenwicht in het moederlied. Eerlijkheid en echtheid zijn de heilige graal van de hiphop, en in deze persoonlijke terugblik wordt die ambitie volbracht.

Het moederliedje biedt een blik in de kluis waar de subtielere kleinejongensgevoelens liggen opgeslagen. Met daartussen nog een restje bravoure. Zo sluit 21 Savage zijn tekst af met opmerkingen over de geschenken die hij zijn moeder geeft: ‘Ain’t no mortgage or no rent due/ she got a Range Rover and a Benz, too’. Ook Tupac vertaalde dankbaarheid in cadeaus: ‘It feels good putting money in your mailbox / I hope ya got the diamond necklace that I sent to you.’

Rae Sremmurd, Flatbush Zombies, Skepta, Stormzy, Jay Rock, Josylvio, Kevin, Jacin Trill, Little Simz en Winne zijn te zien op het Woo Hah!-festival, 12-14/7 Beekse Bergen. Latifah treedt op tijdens Appelsap, 10/8, Flevopark, Amsterdam.