Macron wint op alle fronten

EU-benoemingen Emannuel Macron versterkt met zijn politieke zege het Europese progressieve midden.

President Emmanuel Macron in Brussel op de derde dag van de EU-top.
President Emmanuel Macron in Brussel op de derde dag van de EU-top. Bertrand Guay/AFP

Was Ursula von der Leyen als voorzitter van de Europese commissie een ideetje van Emmanuel Macron? Het waren Franse diplomaten die dat verhaal dinsdagmiddag de wereld instuurden en veel media namen het gretig over.

Een dag eerder had de Franse president na het stranden van het Duits-Franse akkoord over Frans Timmermans nog geërgerd gereageerd op de „mislukking” die een „niet serieus” beeld van Europa gaf. Daarop zou hij de bondskanselier Angela Merkel hebben herinnerd aan een discussie die de twee eerder over Von der Leyen hadden gevoerd. „Het is niet altijd goed om alles uit de coulissen te onthullen”, was het enige dat Macron er in een persconferentie over wilde zeggen – om meteen daarna uitvoerig Von der Leyens lof te zingen: ze heeft „moed” en „vastberadenheid” getoond, is „doelmatig” en nog „perfect Franstalig” ook.

Of Macron kingmaker was of niet, Europa-watchers zijn het erover eens dat hij politiek de grootste winnaar van de onstuimige afgelopen dagen is. Terwijl de verkiezingen eind mei met de zwakke lijsttrekker Nathalie Loiseau voor hem niet geheel volgens plan verliepen – Le Pens Rassemblement National werd in Frankrijk de grootste – heeft hij nu op meerdere punten zijn zin gekregen. De vier dinsdagavond voorgedragen topfiguren voor wat hij „akte 2” van de Europese Unie noemt, zijn perfect compatibel met zijn hervormingsagenda.

Het sowieso vaak sterke Franse diplomatieke apparaat draaide daarvoor de afgelopen dagen op volle toeren. Macrons jonge Europa-adviseur Clément Beaune en EU-ambassadeur Philippe Léglise-Costa (die onder voorganger François Hollande Beaunes rol had) weken geen moment van zijn zijde. Rond een flipover evalueerden ze van uur tot uur de nieuwe zetten in de strategische evenwichtsoefening. Ministers in Parijs werden ingezet om hun morrende Duitse sociaal-democratische counterparts na het sneven van Timmermans telefonisch te bewerken.

Met geen enkele zogenoemde ‘Spitzenkandidat’ op een van de vier topposities, draaide Macron dit door hem al lang bekritiseerde systeem de facto de nek om. Hij is pleitbezorger van diepere integratie, maar hij staat ook in de lange Franse traditie die de politieke macht bij de hoofdsteden wil houden. De commissie is voor hem vooral uitvoerder. Zijn vorig jaar afgeschoten plan voor transnationale kieslijsten had tot „politieke logica” geleid, maar het spitzen-systeem is volgens zijn entourage „schimmig” omdat het achterhaalde ideologieën en dito machtsblokken bevoordeelt.

Weber 'te behoudend'

Hij werd daarbij geholpen door de interne verdeeldheid in de grootste Europese politieke familie, de conservatieve EVP-fractie, over de kandidatuur van Manfred Weber. Die was niet alleen „te onervaren”, maar als representant van de Beierse CSU voor Macron ook te behoudend. Hij heeft de tweespalt ten volle benut om een wig te drijven in de partij die volgens de Fransen een beter functioneren van de EU al jaren in de weg staat. Zijn tirade van maandag was wat dat betreft alweer een eerste slag in de volgende strategische strijd: Parijs wil op korte termijn een conferentie om Europa „democratischer en efficiënter” te maken. „We hebben te veel een cultuur van lange vergaderingen, van crisisvergaderingen.”

Lees ook: Duits succes, maar voor Merkel zelf een pijnlijke EU-top

Met CDU-politica Von der Leyen als commissievoorzitter, zijn liberale vertrouweling Charles Michel als voorzitter van de Europese Raad en de Spaanse sociaal-democraat Josep Borrell als buitenlandcoördinator, heeft hij nu drie figuren op sleutelposities die passen bij zijn streven het politieke midden te verstevigen en bij wat hij noemt de „Europese soevereiniteit” te versterken. De nieuw gevormde groep ‘Renew Europe’, met liberalen en Macrons En Marche, moet in het masterplan van het Élysée in het parlement een „scharnierfunctie” vervullen.

Christine Lagarde, ten slotte, die naar de Europese Centrale Bank gaat, is niet alleen een breed gerespecteerde vrouw op een zware post, zoals Macron beloofd had, maar hij voedt met de benoeming ook de Franse hoop op een iets politiekere ECB, met oog voor solidariteit tussen lidstaten. En passant lost hij zo ook een potentieel nationaal probleempje op: zij werd gezien als een van de weinige politici die de in nood verkerende centrum-rechtse partij Les Républicains uit het slop hadden kunnen trekken.