De euro, een politiek feestje, dus... oud-politicus Lagarde

Politisering ECB Christine Lagarde is de presidentskandidaat voor de ECB. Waarom is een oud-politicus de logische keus?

De kandidatuur van IMF-chef Lagarde als volgende president van de ECB onderstreept het feit dat het instituut sinds de oprichting in 1998 is veranderd.
De kandidatuur van IMF-chef Lagarde als volgende president van de ECB onderstreept het feit dat het instituut sinds de oprichting in 1998 is veranderd. Foto Shawn Thew/ EPA

Een vrouw als hoeder van de euro. Als grote roerganger van de Europese geldpolitiek. En dan ook nog een jurist, geen econoom. En een Franse oud-politicus bovendien...

De kandidatuur van IMF-chef Christine Lagarde als volgende president van de Europese Centrale Bank onderstreept het feit dat de ECB sinds de oprichting in 1998 is veranderd. Niet meer alleen een geldinstituut, maar juist een politiek instituut. De huidige president, Mario Draghi, ontpopte zich als de ultieme politicus: hij redde in 2012 de euro toen reguliere politici het lieten afweten.

Voor Nederland en Duitsland is de expliciete politieke dimensie een vreemde, misschien wel ontnuchterende ervaring. Berlijn en Den Haag staan pal voor de onafhankelijkheid van de Europese Centrale Bank, zoals ‘hun’ Bundesbank en De Nederlandsche Bank dat ook zijn. In hun grote wijsheid bepalen centrale banken de rentepolitiek, niet de politici. Die mogen een mandaat hebben om belasting- en begrotingspolitiek te bedrijven, maar ze schrikken terug voor harde maatregelen als dat nodig is. Angst voor de kiezer.

Lagarde wordt de eerste ECB-president zonder ervaring bij een centrale bank. Haar gezag zal ze op een andere manier moeten verwerven. Lees daarover: Clubje centrale bankiers krijgt baas van buiten

Politici houden van begrotingstekorten en lage rente. Dat stimuleert de economie. Dat maakt hun kiezers blij. Maar waar eindigt dat feestje? Op zijn minst krijg je geldontwaarding, op zijn meest dramatisch krijg je maatschappelijke ontwrichting als het publiek zijn vertrouwen in het geld verliest. Om een Amerikaanse centralebankvoorzitter te parafraseren: wij pakken de alcohol van tafel als het feestje lekker op gang komt. Angst voor de kiezer? Daar hebben de ongekozen, onafhankelijke centrale banken geen last van. Maar die onafhankelijkheid van de politiek stoelt op een mythe. De ‘Nederduitse’ centrale banken maakten altijd deel uit van de binnenlandse politiek-economische consensus. Lage inflatie helpt loonmatiging, zodat welvaart en banengroei samengaan met een succesvolle exportmachine. Zie de kolossale Duitse en Nederlandse overschotten op de lopende rekening van hun betalingsbalans.

Krachtenveld

In de tijd dat elk land zijn eigen munt en zijn eigen rentepolitiek had, werkte dat. Maar dat is passé. Met de euro zijn die overschotten een intern Europees probleem. Andere landen hebben juist enorme tekorten. En omdat de euro geen economisch, maar een politiek ‘project’ is, ontfermen politici zich over de instituten die in dat krachtenveld de hoofdrol spelen. De politisering van de ECB is daar een logisch uitvloeisel van. De ECB is sinds haar oprichting in 1998 geëvolueerd in de richting van haar Amerikaanse evenknie, die traditioneel óók is gepolitiseerd. De ECB ging notulen van het bestuursberaad publiceren, zoals de Amerikanen al deden. De president van de ECB geeft het Europese Parlement tekst en uitleg over het monetaire beleid, zoals in de VS ook gebruikelijk is. De benoemingen in de VS zijn een politieke zaak, althans: de kandidaten moeten het fiat hebben van de Senaat.

Wat nog verschilt, is het politieke rumoer. De Amerikaanse samenleving en de politiek kennen van oudsher een populistische onderstroom. Het anti-Wall Street-, antigeldelitesentiment klinkt nu weer luid en duidelijk. De strijdkreet is renteverlaging, een eis die president Trump tot het zijne heeft gemaakt.

De ECB hééft al een ultralage rente. Maar het anti-elitesentiment is ook een Europees fenomeen geworden. In dat krachtenveld is niet een econoom, maar een oud-politicus als Lagarde de logische keus.