„Nederland is kampioen uitvoering vocale werken van Bach,” zegt Bachkenner Eduard van Hengel.

Merlin Daleman

Bachkenner maakt website met ‘alles’ over de vocale muziek van Bach

Interview Eduard van Hengel Wie meer van Bachs vocale muziek wil weten, landt vanzelf op de site van natuurkundige/ amateurmusicoloog Eduard van Hengel. Zondag wordt met muziek van Bach in de Geertekerk in Utrecht zijn website gelanceerd.

In de woonkamer met hoge plafonds staat de vleugel klaar voor Beethoven: om de week wordt hier fanatiek trio gespeeld. „Ik musiceer met twee vrienden, in de muziek ben ik amateur”, zegt Eduard van Hengel bescheiden. Maar dat moet je dan wel in de oorspronkelijke, liefdevolle betekenis opvatten, want muziek is Van Hengels levensavondwerk. „Acht uur per dag haal ik niet altijd” , zegt hij. „Maar veertig uur per week zéker wel.”

Zondag is de feestelijke presentatie van de website www.eduardvanhengel.nl, vrucht van dertien jaar monnikachtig opzoek-, schrijf- en verzamelwerk. Het is een gemakkelijk te doorzoeken database rondom de vocale werken van J.S. Bach, vol teksten, vertalingen, achtergrondinformatie en verwijzingen.

Wil je iets weten over de Matthäus-Passion, zoek je als amateurkoor een toelichting over een cantate of een vertaling van de Hohe Messe? Google loodst je naar de site van Van Hengel.

Eigenlijk was dat al tien jaar zo, maar tot nu toe landde je dan op een knutselige homepage die met steunkleuren maïsgeel en mosgroen herinnerde aan de pioniersdagen van internet.

Overzichtelijker site

„Een trouwe bezoeker van mijn site, beroepsmatig webdesigner, schreef me hoe het allemaal anders moest”, lacht Van Hengel. „En ik zag meteen wel in dat hij in alles gelijk had.”

De nieuwe site is overzichtelijker. Teksten en vertaling staan naast elkaar, je kunt zoeken op diverse parameters (zoals bezetting, of trefwoord) en overal staan aanklikbare filmpjes en verwijzingen. „Bijkomend voordeel is dat straks een externe beheerder het onderhoud kan doen. Ik ben 81. Mijn site is houdbaarder dan ikzelf.”

Eduard van Hengel is van huis uit een vakkritisch kernfysicus. Hij werkte eerst een tijd bij de hervormde denktank ‘Kerk en wereld’. Toen zijn geloof in de vroege jaren zeventig „als een regenjas” van hem af gleed – „maar met mijn bijbelkennis ben ik wel nog steeds erg blij” – belandde hij als docent wetenschapsfilosofie aan de Universiteit Wageningen.

Zelf klavecimbel bouwen

Muziek was altijd al leuk. Van Hengel speelde orgel en blokfluit, zong in koren, was fagottist in het Utrechts Studenten Orkest en bouwde zelf een klavecimbel waarop hij het motto scientia non habet inimicum, nisi ignorantem (kennis heeft geen vijanden behalve onwetenden) schilderde. En hij las boeken over muziek, ook over Bach, waarmee hij na zijn pensioen gretig verder ging. Hoe zat dat bijvoorbeeld met het Et incarnatus uit de Hohe Messe? Was dat deel later toegevoegd, zoals vaak werd aangenomen, of toch niet – een architectonisch aannemelijker theorie? Van Hengel publiceerde er een artikel over in het Journal of Musicological Research en besefte toen: „Ik ben geen musicoloog. Maar lezen en schrijven over Bach vond ik zo interessant dat ik daarmee ben doorgegaan.”

Wie vanaf zondag kijkt op eduardvanhengel.nl vindt toelichtingen van alle (als je alles los telt) 1.927 stukken vocale muziek van Bach. Gratis. Daarmee trekt de site tweehonderd bezoekers per dag, allemaal uit Nederland, want wij zijn „recordhouder als het gaat om de uitvoeringen van Bachs vocale werken”.

Bloemrijke bèta

In principe is de site straks af. „Dat voelt treurig, maar het is theorie”, zegt hij. „Sommige toelichtingen vind ik nog wat armelijk. Die ga ik uitdiepen. En keer op keer blijkt dan dat als je jezelf één vraag stelt, de zoektocht naar het antwoord vooral méér vragen oplevert. Gelukkig ook maar.”

Een verdienmodel is er niet: alle inhoud is vrij downloadbaar. „Hoe anders? Toegankelijkheid vind ik juist de charme van internet, en om geld verdienen is het me totaal niet te doen. Daarbij: mijn stukjes moeten je maar net bevallen. Heel erg bloemrijk of associatief is mijn proza niet, uiteindelijk blijf ik een bèta.”

Presentatie Bachsite Eduard van Hengel met muziek door o.a. musici uit het Orkest van de 18de Eeuw en Holland Baroque, 7/7 Geertekerk Utrecht, 19.30 uur. Aanmelden: Bach7juli@gmail.com