Recensie

Recensie Film

Waarom jonge mensen radicaliseren is wel belangrijk

Drama Filmbroers de Dardennes wagen zich in ‘Le jeune Ahmed’ – zoals in hun andere films – niet aan de reden waarom de hoofdpersoon is geradicaliseerd. Maar die vraag moet juist hier wel gesteld worden.

Ahmed (Idir Ben Addi, links) en zijn imam (Othmane Moumen) in ‘Le jeune Ahmed’.
Ahmed (Idir Ben Addi, links) en zijn imam (Othmane Moumen) in ‘Le jeune Ahmed’.

Twintig jaar geleden wonnen de Waalse filmmakende broers Jean-Pierre en Luc Dardenne hun eerste Gouden Palm op het Filmfestival van Cannes voor Rosetta. Ze zouden met hun uitgebeende sociaal-realistische drama’s, bijna allemaal opgenomen in de omgeving van industriestad Seraing, vaker prijzen winnen in Cannes. Ook Le jeune Ahmed, dit voorjaar bekroond met een regie-Palm in Cannes, doorloopt hun inmiddels beproefde stramien. We volgen, in dit geval net als in Rosetta, een jonge hoofdpersoon met een missie. Het hoe en waarom blijven buiten beschouwing, de Dardennes schuwen psychologie, hun verhalen zijn minimalistisch, ze geven zelden uitgebreide verklaringen voor het gedrag van hun hoofdpersonen. Hun films zijn estafettes. Sterker nog, ze reduceren hun personages vaak tot met rituele precisie uitgevoerde handelingen.

Rosetta was op zoek naar werk, de dertienjarige geradicaliseerde moslim Ahmed voert een privé-jihad tegen zijn bijleslerares. Je zou ze als variaties op een thema, of desnoods twee kanten van een munt kunnen zien, maar er is een groot verschil tussen iemand die koste wat het kost werk wil vinden en iemand die iemand wil vermoorden. Al is het maar in de perceptie van de toeschouwer. Dat iemand wil werken om simpelweg in haar onderhoud te voorzien is ook zonder uitleg te begrijpen. Zo bekeken zijn er zelfs overeenkomsten tussen werk en religie: ze geven hetzelfde houvast en gevoel van (eigen)waarde. Le jeune Ahmed volgt een mini-narratief: na een mislukte moordaanslag op zijn lerares wordt Ahmed naar een op het oog tamelijk progressieve jeugdgevangenis gebracht waar hij op een boerderij aan het werk wordt gezet. Zijn leven bestaat uit werken en bidden. Waar het werk diversiteit biedt, brengen de Dardennes in de van hen bekende handheld-stijl, dicht op de huid, het bidden als een serie repetitieve handelingen in beeld.

Het is niet zo moeilijk om het procedé van de film te waarderen. Maar de vraag moet wel gesteld worden of het ene niet uitleggen en niet-begrijpen precies hetzelfde is als het andere. Waarom jonge mensen radicaliseren is een van de grote thema’s van onze tijd, en zelfs al betreft het een minderheid, het beheerst op een grotere politieke en maatschappelijke schaal het debat dan de prangende jeugdwerkloosheid en uitzichtloosheid die in Rosetta werd geagendeerd.

Lees ook een interview met Jean-Pierre en Luc Dardenne over ‘Le jeune Ahmed’

De Dardennes wagen zich niet eens aan de suggestie dat er vele redenen kunnen zijn om te radicaliseren. Alle micro-hints die ze in die richting geven (eenoudergezin met niet-gelovige moeder, te veel geëmancipeerde vrouwen te midden van te veel reactionaire mannen, de bewondering voor een neef die in de heilige oorlog is gestorven, de invloed van een extremistische imam die uiteindelijk alleen op zelfbehoud uit is) zijn zo klein dat ze banaal worden. Aan het einde presenteren de Dardennes Ahmed als een kind dat om zijn moeder roept. Het is hun moment van verlossing. Bij de toeschouwer is dan de neiging tot onverschilligheid inmiddels groot.