Opinie

Rusland buiten de Raad van Europa was contraproductief

Mensenrechten Nu Rusland weer stemrecht heeft in de Assemblee van de Raad van Europa heeft het ook weer verplichtingen, schrijft , die zich daarvoor inspande

Russische speciale eenheden zonder insignes posten bij het parlementsgebouw in Simferopol op de Krim in maart 2014, enkele dagen na het begin van de Russische annexatie van het Oekraïense schiereiland.
Russische speciale eenheden zonder insignes posten bij het parlementsgebouw in Simferopol op de Krim in maart 2014, enkele dagen na het begin van de Russische annexatie van het Oekraïense schiereiland. Foto Maxim Shipenkov/EPA

Na vijf jaar afwezigheid voldoet Rusland weer aan zijn verplichting om een delegatie van het Russische parlement naar de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa te sturen. Daarmee komt een einde aan de Russische houding dat het zelf wel uitmaakt aan welke van de statutaire organen van Europa’s grootste en oudste verdragsorganisatie het deelneemt.

Na de illegale annexatie van de Krim in 2014 werd de Russische delegatie het stemrecht in de Assemblee ontnomen. Rusland vertrok en gebruikte de straf vervolgens als argument om voortaan geen enkele rapporteur op Russisch grondgebied toe te laten. Onderzoeken naar eventuele schendingen van mensenrechten, de situatie op de Krim, het functioneren van democratische instituties in Rusland konden niet doorgaan. En Rusland stopte met het betalen van contributie.

Met het ontnemen van stemrecht schoot de Assemblee zich in eigen voet: het bood Rusland een excuus om weg te blijven in Straatsburg, en alle medewerking te blokkeren. Vijf jaar lang kon de Assemblee alleen over Rusland spreken, nooit met Rusland, wat vaak leidde tot verlamming van het werk. Intussen kon Sergej Lavrov, de Russische minister van Buitenlandse Zaken, vijf jaar lang probleemloos zijn rol opeisen in het Comité van Ministers van de Raad.

Al die jaren ben ik blijven wijzen op deze onbalans en ineffectiviteit in de Raad van Europa. Vaak tegen de stroom in, omdat een aanzienlijk deel van de Assemblee bevangen werd door nieuwe Koude Oorlogsretoriek. Gaandeweg werd echter duidelijk dat de hele organisatie zichzelf zo marginaliseerde en ook dat Rusland uit de Raad van Europa dreigde te stappen en daarmee haar inwoners het recht zou afnemen om zich te kunnen wenden tot het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg.

Lees ook: Waarom mag Rusland weer meestemmen in de Raad van Europa?

Rol en missie

Om een antwoord op de crisis te vinden, werd eind 2017 een commissie aan het werk gezet waarin alle parlementen meewerkten, inclusief dat van Rusland. Vervolgens koos de Assemblee mij als rapporteur om voorstellen te doen over de rol en missie van de Raad van Europa en zijn Assemblee. Mijn rapport daarover werd in april j.l. met driekwart van de stemmen aangenomen.

De meeste aandacht ging naar twee van mijn voorstellen. Eén: dat het niet langer mogelijk moet zijn dat landen deelnemen in slechts één van de twee statutaire organen (de Assemblee en het Comité van Ministers); je doet mee in alle twee, of in geen van beide. En wie deelneemt, heeft gelijke rechten, in beide organen.

Een tweede voorstel betrof het opzetten van een nieuw reactiemechanisme in het geval dat een lidstaat zijn verplichtingen schendt op basis van het Statuut of het Mensenrechtenverdrag. Niets doen mag dan geen optie meer zijn; daarom stelde ik voor om ook de Assemblee het recht te geven een schorsings- of uitzettingsprocedure te starten, in samenwerking met het Comité van Ministers en de Secretaris-Generaal van de Raad van Europa. Dat is aanzienlijk sterker dan de bestaande unilaterale sancties van de Assemblee, die ineffectief zijn gebleken.

Lees ook: Terugkeer Rusland in Raad is niet uit te leggen

Steun uit Parijs en Berlijn

Beide voorstellen werden een maand later al, op de conferentie van 47 ministers van Buitenlandse Zaken in Helsinki, overgenomen. Berlijn en Parijs, maar ook de Nederlandse minister Blok, steunden mijn plannen. Vervolgens moest gezorgd worden dat ze ook konden worden uitgevoerd. Daarbij was de bemoeienis van bondskanselier Merkel, president Macron en president Poetin nuttig.

De Russische delegatie is met brede steun van de Assemblee in staat gesteld haar geloofsbrieven te presenteren en die zijn inmiddels goedgekeurd. En de Russische leden hebben dezelfde rechten en plichten als alle andere leden.

De terugkeer van Rusland naar de Assemblee kan ook een stap zijn richting het verminderen van de confrontatiepolitiek die Europa de afgelopen jaren in zijn greep heeft gekregen en naar herstel van de dialoog op alle terreinen waar mensenrechten, in Rusland en daarbuiten, in het geding zijn. Waaronder een gedegen onderzoek naar mogelijkheden van de Raad van Europa om Rusland beter te laten meewerken met het strafrechtelijk onderzoek naar het neerhalen van MH17 en de dood van zoveel onschuldige slachtoffers.

Dat onderzoek komt er nu, mede op mijn voorstel, en rapporteurs van de Raad van Europa kunnen daarvoor ook naar Rusland gaan. Net als al onze andere rapporteurs, die al veel te lang hebben moeten wachten. De Mensenrechtencommissaris heeft intussen toestemming om in het najaar de Krim te bezoeken en alles te ondernemen wat zij passend vindt. En een dezer dagen is de achterstallige Russische contributie te verwachten, een kleine 100 miljoen euro. Deze week zijn ook de eerste afspraken gemaakt over het uitwerken van het nieuwe reactiemechanisme, waardoor lidstaten wellicht beter op hun tellen gaan passen. Dat kan geen kwaad. De Raad van Europa bestaat 70 jaar en dat mag worden gevierd. Maar alleen als we ook proberen om de effectiviteit van Europa’s grootste mensenrechtenorganisatie drastisch te verbeteren.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.