Nieuwe impasse in de strijd om de Europese topbanen

Topbaan Frans Timmermans was maandag dicht bij zijn benoeming tot voorzitter van de Europese Commissie. Maar op de valreep werd de top opgeschort.

„We geven een beeld van Europa dat niet serieus is.” De Franse president Emmanuel Macron toonde zich maandag ongekend kritisch, nadat het EU-leiders voor de tweede dag op rij niet gelukt was om een nieuwe voorzitter voor de Europese Commissie te vinden. „Je kunt niet praten met wereldleiders, in een wereld vol geweld en uitdagingen, en zelf een club van 28 zijn die steeds bijeenkomt zonder besluiten te nemen.”

De top over de belangrijkste EU-banen gaat dinsdag verder, maar de impasse is hardnekkig. Maandagochtend leek een compromis nog heel dichtbij, rondom Frans Timmermans, namens de Europese socialisten kandidaat om EU-baas te worden . Maar op de valreep werd besloten om te schorsen. Daarmee blijft het nagelbijten voor Timmermans.

Macron haalde vooral hard uit naar de Europese christen-democraten. De Europese Volkspartij (EVP) vindt dat zij als grootste groep in het Europees Parlement recht heeft op het voorzitterschap van de Commissie. Andere fracties bestrijden dat, omdat na de recente EU-verkiezingen de balans in progressieve richting is opgeschoven, in de richting van de liberalen en groenen. „Niet iedereen heeft de lessen geleerd van de politieke herschikking die heeft plaatsgevonden”, zei Macron. Volgens hem dreigt de Europese Raad van regeringsleiders te worden gegijzeld door partijpolitiek, „persoonlijke ambities” en „geheime agenda’s”. „Wat ontbreekt is de bereidheid om het algemene Europese belang te verdedigen.” Die bereidheid was er volgens hem wel bij de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Met haar besprak Macron in de coulissen van G20 in Japan, donderdag en vrijdag, een mogelijke uitweg uit de impasse. Merkel bleek bereid de Commissie op te geven voor ‘haar’ EVP, in ruil voor een groter christen-democratisch aandeel in de andere Europese topbanen die te vergeven zijn. Wat Merkel vooral niet wil, is een verlammende ruzie tussen de belangrijkste EU-actoren.

Alleen: toen Merkel het mogelijke compromis zondag aan haar politieke bloedverwanten voorlegde, kwamen die in opstand. EVP-regeringsleiders klaagden dat de bondskanselier de buit had weggegeven. Als zij zich al bereid toonden om Timmermans te accepteren, eisten zij daar flinke ‘compensatie’ voor. In het bijna-akkoord maandagochtend zou de EVP behalve het voorzitterschap van het Europees Parlement ook dat van de Europese Raad krijgen.

Puzzel past nog niet

Uiteindelijk bleek de puzzel nog niet te passen. „Ik dacht om elf uur, halftwaalf dat we heel dichtbij waren”, zei premier Rutte na de schorsing. „Maar toen gingen we weer verder in de groep en toen dacht ik: o nee.” Rutte zag het aan „de body language, de gezichtsuitdrukkingen”. „Wat iemand zegt is maar 10 procent, hoe iemand erbij zit communiceert 90 procent.” Dat de leiders dinsdag doorgaan, heeft te maken met het Europees Parlement. Dat moet om te kunnen functioneren een voorzitter kiezen.