Opinie

Kil realisme domineert de vergadering van wereldleiders

G20

Commentaar

De bijeenkomst van de G20, de twintig belangrijkste landen voor de wereldeconomie, in het Japanse Osaka, heeft minder opgeleverd dan vooraf werd gehoopt. Een zwakke slotverklaring over het klimaat en de internationale handel is het belangrijkste resultaat.

Nu de Verenigde Staten onder Donald Trump niet langer de verdedigers lijken te willen zijn van het naoorlogse multilaterale model, brokkelt het idealisme in de internationale betrekkingen in snel tempo af. Een kil realisme komt er voor in de plaats, gedragen door niet alleen de VS, maar ook door landen waar de autocratie aan aantrekkelijkheid lijkt te hebben gewonnen.

De Russische president Poetin verklaarde het liberalisme, hier begrepen als het principe van de vrije samenleving waar elk individu zich kan ontplooien, op voorhand achterhaald. Van de VS mag op dit moment weinig inspanning worden verwacht op het gebied van het algemeen belang: de passages over klimaat en internationale handel in de slotverklaring van de G20 moesten danig worden afgezwakt om unanieme ondertekening, mede door de VS, mogelijk te maken.

In plaats daarvan was de hoofdrol juist weggelegd voor de handelsoorlog waarin de VS en China verwikkeld zijn geraakt. Hoewel er het nodige te zeggen is voor de Amerikaanse grieven ten aanzien van China, en het zeker niet alleen zijn mede-Republikeinen zijn die Trump hierin steunen, is de sterk bilaterale machtspolitiek waarmee dit conflict wordt uitgevochten een teken van deze tijd. De ‘wapenstilstand’ die de VS en China in Osaka sloten werd maandag opgelucht ontvangen op de financiële markten. Maar het is zeer de vraag hoelang deze meegaat, gezien de ervaringen van het afgelopen anderhalf jaar.

Dat de Europese Unie kort voor Osaka een handelsakkoord sloot met de Mercosur-groep van Latijns-Amerikaanse landen, is een lichtpunt voor de handelsbetrekkingen. Het onderstreept echter ook het ‘plurilaterale’ karakter van het internationale overleg: als het mondiaal niet meer lukt, dan maar met kleinere coalities van welwillenden.

En dat terwijl de wereld meer dan ooit oplossingen nodig heeft die juist gemeenschappelijkheid vergen. Het klimaatprobleem of de eindigheid van hulpbronnen, van grondstoffen tot water: de problemen zijn letterlijk grenzeloos. Hier was de G20 dan ook voor opgericht, als een forum dat gezamenlijke oplossingen moest bieden, bijvoorbeeld na de kredietcrisis van 2008. Mede door de veranderende aard van de deelnemende regimes, lijkt het daar helaas steeds minder toe in staat.