Kaag maakt wanbeheer hulpgeld door Mali openbaar

Ontwikkelingssamenwerking De Tweede Kamer wilde dat een onderzoek naar fraude met Nederlands geld in Mali openbaar zou worden. Sigrid Kaag reisde ervoor af naar het land.

Minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (D66).
Minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (D66). Foto Bart Maat/ANP

Achter gesloten deuren wist de Tweede Kamer het al maanden, sinds dinsdagmiddag is het openbaar: de regering van Mali heeft van 2005 tot 2015 naar schatting 13,7 miljoen euro aan Nederlandse steun verkeerd uitgegeven, mogelijk is er fraude mee gepleegd.

Het is een berekening op basis van Canadees onderzoek naar fraude en slecht beheer van de overheidsuitgaven in Mali. Mali zou ruim een miljard euro (zo’n 5 procent van de totale begroting) verkeerd hebben uitgegeven.

De PVV drong al een tijdje aan op publicatie van dat onderzoek. Minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) wilde er eerst zelf met de regering in Mali over praten. Dat deed ze vorige week dinsdag en woensdag. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft ze daar „een ultieme poging” te hebben gedaan om de cijfers naar buiten te kunnen brengen. En dat is gelukt.

De Canadese studie is al uit november. Anderhalve week geleden vroeg de PVV in de Tweede Kamer een hoofdelijke stemming aan over de vertrouwelijke brieven die Kaag al drie keer aan het parlement had gestuurd – en die volgens de PVV naar buiten moesten komen. Alleen Forum voor Democratie had de PVV gesteund.

Kaag liet weten dat ze „de vertrouwelijkheid en effectiviteit van het onderhandelingsproces” niet onderuit wilde halen, en ook niet de „informatie-uitwisseling in het diplomatieke verkeer”.

Ze bedoelde vooral: ik ga er zelf heen. Door de hoofdelijke stemming, en door een bericht in De Telegraaf over de geheime brieven, overheerste het fraudeonderzoek haar reis naar Mali.

Verontrustende conclusies

Aan het begin van dat bezoek was het lang niet zeker dat het Kaag zou lukken om de Malinese regering ervan te overtuigen dat het onderzoek openbaar moest worden. Het was de Malinese Rekenkamer zelf die sinds 2005 de overheidsuitgaven had bekeken en verontrustende conclusies had getrokken, maar de regering en ook het openbaar ministerie in Mali hadden er weinig mee gedaan. Op verzoek van de internationale donorgemeenschap had Canada daarna de uitkomsten van alle onderzoeken door de Rekenkamer geanalyseerd.

Kaag wilde daar ook een reactie op hebben van de regering in Mali. Nederlandse diplomaten drongen daar al een tijdje op aan. Als de regering van Mali er niks van wilde weten, zou Kaag het nog moeilijker kunnen krijgen in de Tweede Kamer. Want waarom zou je dan nog doorgaan met steun aan een land? De komende vier jaar krijgt Mali zo’n 250 miljoen euro hulpgeld van Nederland. Alleen nog voor projecten, niet meer voor de overheidsbegroting.

‘Diplomatie in actie’

Kaags delegatie is er de hele dinsdagochtend, 25 juni, zichtbaar niet gerust op, er is die dag veel overleg. De minister komt uit Burkino Faso, waar Nederland na een onderbreking van zes jaar opnieuw projecten zal ondersteunen. Bij haar aankomst in de Malinese hoofdstad Bamako, aan het begin van de middag, blijkt dat de minister van Buitenlandse Zaken Sigrid Kaag niet kan ontvangen, hij heeft via een sms aan de delegatie laten weten dat hij rond de tijd van hun afspraak de vicepresident van Angola moet ophalen van het vliegveld.

De premier van Mali, Boubou Cissé, is er wel. Kaag moet een minuut of tien wachten in de hal van zijn kantoor, maar mag dan naar binnen samen met de ambassadeur van Nederland en zijn plaatsvervanger. Er is opluchting als ze bijna drie kwartier later naar buiten komen. De regering van Mali staat achter openbaarmaking en had de eigen brief met een reactie op het fraudeonderzoek al klaarliggen voor Kaag. „Dit is diplomatie in actie”, zegt iemand uit de delegatie.

Lees ook over de VN-missie in het land, nu zonder Nederlanders: Malinezen beschouwen de missie als amusement

Voor een camera van de Malinese televisie zegt Kaag dat de relatie van Nederland met Mali „versterkt” is door het gesprek met de premier en dat „de strijd tegen corruptie” en „vóór transparantie” doorgaat.

In haar brief aan de Tweede Kamer schrijft Kaag over haar gesprek met premier Cissé. Hij had gezegd dat zíjn regering de bestrijding van fraude en corruptie heel serieus neemt en de aanbevelingen van de Canadezen overneemt.

In Bamako, aan het eind van die dinsdagmiddag, opent Kaag het nieuwe ambassadegebouw van Nederland. De hal staat vol met gasten. Er zijn stukjes kaas, er is haring. De Malinese minister van Buitenlandse Zaken wordt bij het officiële deel van de opening vervangen door minister Amadou Koïta, met als portefeuille ‘Malinezen in het buitenland’. Na hun toespraken drinken Koïta, Kaag en de Nederlandse ambassadeur elkaar toe – op de goede onderlinge relatie. Met drie glazen water.