In beeld

Dromen van de maan

Eindeloos ver weg was het dichtstbijzijnde hemellichaam, maar opeens, was op 21 juli 1969 de maan heel dichtbij. Het was maar een kleine stap voor de mens, zei de eerste mens die er was, maar wel een gigantische sprong voor de mensheid. De maan. Een bron van eindeloos fantaseren en fascineren, middelpunt van talloze verhalen, sprookjes, mythes en liedjes, de finishlijn van een race wie er het snelst kon zijn, maar bovenal een dankbaar onderwerp voor de kunst. Vijftig jaar na die eerste maanlanding neemt de tentoonstelling MAAN/MOON, in het FOMU in Antwerpen, je mee op reis. Met historische fotografie, archiefbeelden van de NASA, ansichtkaarten met de maan als onderwerp en kunstwerken van vele kunstenaars. De tentoonstelling is te zien tot 6 oktober 2019.
Penelope Umbrico vroeg via Flickr aan professionele en amateurfotografen om hun foto’s van volle manen te mogen gebruiken voor een installatie. Het werk beklemtoont de relatie tussen de waargenomen democratische natuur van het medium fotografie en de actuele exclusiviteit van zijn technologie. In de context van de overvloed aan digitale beelden stelt het werk concepten als originaliteit en individualiteit ter discussie.
Penelope Umbrico – Everyone's photo's any license (654 van de 1.146.034 foto’s van de volle maan op Flickr in november 2015).
De veertig kosmische landschappen uit de reeks 'Alternative Moons' spelen met onze perceptie en zijn een ode aan de menselijke verbeeldingskracht. De maan was altijd al een bron van speculatie, en ook bij deze gefingeerde foto’s is het niet meteen duidelijk waar we naar kijken. Het ogenschijnlijk vertrouwde landschap van kraters en vlaktes blijkt een heel aardse afkomst te hebben: we kijken niet naar een hemellichaam maar naar de close-ups van pannenkoeken, nauwgezet gefotografeerd in de studio, om zo de perfecte illusie te creëren.
Foto Robert Pufleb & Nadine Schlieper. Alternative Moons, 2017.
Voor het project 'Lunacy' verdiepte Sjoerd Knibbeler zich in de rijke geschiedenis van de maanreizen. Op basis van documentatiemateriaal maakte hij houten schaalmodellen van uiteenlopende ruimtevaartuigen. Die modellen fotografeerde hij dan bij maanlicht in een openluchtstudio. Friede is de fictieve raket uit 'Frau im Mond' van Fritz Lang uit 1929, de eerste sciencefictionfilm die op wetenschappelijk onderzoek gebaseerd is.
Foto Sjoerd Knibbeler. Friede, 2017.
Ruimtevaart is een mannenbastion, maar in 1963 werd kosmonaute Valentina Teresjkova de eerste vrouw in de ruimte. Ook op aarde zijn het niet alleen mannen die grensverleggend werk doen. De Amerikaanse computerwetenschapster Margaret Hamilton poseerde naast de broncode die ze met haar team ontwikkelde in het Massachusetts Institute of Technology en waarmee men veilig op de maan heeft kunnen landen. Een enorme prestatie gezien de premature staat van de computertechnologie in de jaren zestig, toen men het moest stellen met 72 kilobyte computergeheugen (een smartphone heeft tegenwoordig een miljoen keer meer opslagruimte) en met analoge ponskaarten om de kolossale computers van input te voorzien.
Foto MIT. 1969
Voor de reeks 'Icons' bouwden Cortis & Sonderegger in hun studio ingenieuze driedimensionale schaalmodellen, om vervolgens fotografische illusies te creëren. Zo herschiepen ze enkele van de meest iconische en invloedrijke beelden uit de fotogeschiedenis. De meticuleuze ensceneringen zijn nauwelijks van het origineel te onderscheiden, ware het niet dat de camera een stap achteruit zette en ook de constructie achter de schermen onthulde. In tijden van 'alternative facts' knipoogt het werk zo naar actuele thema’s als fotografische manipulatie en de authenticiteit van beelden.
Foto Jojakim Cortis & Adrian Sonderegger. Making of AS11-40-5878, 2014.
Begin twintigste eeuw begon het fascineren over reizen naar de maan, vooral in Parijs.
Ansichtkaart
Het begon met een scène uit de film 'Le voyage dans la lune' van Georges Méliès. In die film heeft de maan een gezicht gekregen.
Ansichtkaart
De film, waarin ook een vrouw op de maan zit, werd een inspiratiebron voor fotografen.
Ansichtkaart
Stelletjes werden gefotografeerd met op de achtergrond de maan of zelfs zittend op een maansikkel.
Ansichtkaart
Het werd een populair onderwerp voor ansichtkaarten, waarin ook vaak kinderen of pierrots een rol speelden.
Ansichtkaart
Zo ook de kaart met dit jonge meisje, die met blote billen in het licht van de volle maan staat.
Ansichtkaart
De Franse fotograaf Léon Gimpel (1873-1948) gebruikte voor de hier afgebeelde maanfoto twee bestaande foto’s die samen een stereofoto vormen. Beide foto’s werden gemaakt in het Observatoire de Paris met een interval van bijna drie jaar (op 9 mei 1897 en op 7 februari 1900). Gimpel zette de beelden in 1923 om in autochromen (het eerste procedé dat kleurenfotografie mogelijk maakte). Nadien gebruikte hij de anagliefmethode. Hierbij worden twee beelden (stereofoto’s) over elkaar getoond: een rood beeld voor het linkeroog en een cyaan beeld voor het rechteroog. Deze beelden worden weer gesplitst als je ze bekijkt met een speciale bril. Het resultaat maakt van de grijze maanbol een verrassend kleurrijk, bijna magisch object.
Foto Léon Gimpel /Archive of Modern Conflict. Hyperstereoscopie de la lune, 1923.