Deal EU-Mercosur wacht moeilijk pad

Handelsakkoord Het principeakkoord over meer vrijhandel tussen Europa en Zuid-Amerika is veelomvattend, maar ook omstreden. Boeren en de milieubeweging wijzen het af.

Vooral de Europese kippensector maakt zich zorgen over het verdrag tussen de EU en Mercosur.
Vooral de Europese kippensector maakt zich zorgen over het verdrag tussen de EU en Mercosur. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Precies twintig jaar geleden begonnen Europa en vier Latijns-Amerikaanse landen te praten over een groot handelsakkoord, zei Eurocommissaris Cecilia Malmström (Handel) afgelopen vrijdag. En nu, zei ze trots, is er een principeakkoord tussen de Europese Unie en handelsblok Mercosur.

Twintig jaar onderhandelen is lang, ook voor handelsakkoorden. Het gaat dan ook, zo benadrukken beide partijen, om het grootste handelsakkoord ter wereld: de gezamenlijke bevolking van de EU en de Mercosur-landen Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay telt 773 miljoen mensen. Het akkoord, dat nog moet worden uitgewerkt, is veelomvattend, maar ook omstreden. Europese boeren zijn boos, milieugroepen ook. En dat maakt ratificatie van de deal nog allerminst zeker. Wat staat er in de deal en wat zijn de voornaamste pijnpunten?

Beide handelsblokken openen hun markten door importheffingen te schrappen. Het dienstenverkeer wordt geliberaliseerd, investeren moet makkelijker worden en de aanbestedingsmarkt gaat open. Beide partijen wijzen vooral op de voordelen voor de eigen exporteurs. Brussel benadrukt dat hoge importtarieven van de Mercosur op onder meer auto’s (nu 35 procent), machines (14 tot 20 procent) en medicijnen (tot 18 procent) zullen wegvallen. Dit tot vreugde van Europese werkgevers. VNO-NCW noemt de deal „winst voor Nederlandse ondernemers”.

Mercosur is vooral blij dat de EU „99 procent” van de import van landbouwproducten liberaliseert. Voor ruim 80 procent van de producten vervallen importheffingen helemaal. De lucratieve export naar de EU van rundvlees, suiker en pluimvee wordt een stuk makkelijker, al zullen quota blijven gelden.

Boerenkritiek

De agrarische concessies van de EU kunnen op veel boerenkritiek rekenen. De grootste Europese landbouworganisatie Copa Cogeca haalde vrijdag hard uit en spreekt van „dubbele standaarden in het handelsbeleid”. De Nederlandse boerenorganisatie LTO erkent die problemen. De Europese Commissie benadrukt weliswaar dat „al het voedsel” aan Europese standaarden moet voldoen, maar in hoeverre is daar daadwerkelijk toezicht op, vraagt Klaas Johan Osinga van LTO zich af. „Ondanks internationale standaarden waren er de afgelopen jaren bijvoorbeeld incidenten met salmonella in Braziliaanse slachthuizen.” Daarnaast, zegt Osinga, controleert de Wereldhandelsorganisatie wel op zaken die met volks- en diergezondheid te maken hebben, maar niet op dierenwelzijn. Zo is in de EU de legbatterij verboden, maar in Zuid-Amerika niet. Ook zijn daar pesticiden toegestaan die Europese boeren niet mogen gebruiken. „Dat is een kostprijsnadeel. De EU gaat weliswaar met Mercosur in overleg over dierenwelzijn, maar dat garandeert niet dat ze snel aan Europese regels voldoen.”

Vooral de kippensector maakt zich zorgen over vlees uit met name Brazilië. Hoewel de hoeveelheid kippenvlees zonder heffing waarschijnlijk beperkt zal zijn, kan een klein percentage de markt al „uit balans” brengen, zegt Osinga. EU-landbouwcommissaris Phil Hogan probeerde die zorgen te ondervangen, door een steunfonds van 1 miljard euro aan te kondigen voor sectoren die eventueel in de knel komen. Niet alle boeren zijn overigens negatief: in Nederland kunnen de tuinbouw- en de zuivel- en veredelingssectoren juist profiteren van de deal door het wegvallen van importtarieven in Zuid-Amerika.

Frankrijk, Bolsonaro en Nederland

Misschien maken de bezwaren van de boeren ratificatie van het akkoord in Europa lastig. Alle EU-landen moeten de deal goedkeuren en daarna het Europees Parlement. Met name in Frankrijk, altijd beschermend als het gaat om de landbouw, wordt zeer kritisch gereageerd, ook vanuit de partij van president Emmanuel Macron. Hijzelf zei dit weekend zuinigjes dat het akkoord „goed” is, maar dat Frankrijk tegelijk „waakzaam” blijft.

Milieugroepen en de Europese Groenen, die fors terrein wonnen bij de Europese verkiezingen, winden zich er vooral over op dat Europa zaken heeft gedaan met president Jair Bolsonaro van het belangrijkste Mercosur-land Brazilië. Bolsonaro is klimaatscepticus, ontbost het regenwoud en laat zich weinig gelegen liggen aan de rechten van de inheemse bevolking. Brussel benadrukt dat ook Mercosur zich in het akkoord committeert aan de klimaatafspraken van Parijs, aan het regenwoud en de inheemse bevolking. Maar of dat sceptici geruststelt, is de vraag.

Opvallend is dat Nederland, meestal hartstochtelijk pleitbezorger van EU-handelsakkoorden, ditmaal een kleine slag om de arm houdt. Minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel, D66) laat weten dat het akkoord „enorme kansen” biedt. „Met de noodzaak en plicht om scherp te blijven kijken naar belangrijke sectoren en overkoepelende thema’s als dierenwelzijn, milieu en klimaat.”