Welke Máxima sprak Bin Salman: de koningin of de gezant?

Ontmoeting Koningin Máxima sprak met de omstreden Saoedische kroonprins. Dit deed ze als gezant, zei Nederland. Maar goed begrepen werd dit niet.

Koningin Máxima in gesprek met kroonprins Mohammad bin Salman.
Koningin Máxima in gesprek met kroonprins Mohammad bin Salman. Foto CIC Saudi Arabia

Welke Máxima had afgelopen vrijdag, tijdens de G20-bijeenkomst in Osaka, een ontmoeting met de zwaar omstreden Saoedische kroonprins Mohammad bin Salman? Leden van het Nederlandse Koninklijk Huis verkeren in een hybride positie. De voor Nederland op papier heldere en genuanceerd staatkundige verhoudingen zijn elders in de wereld niet altijd een vaststaand gegeven.

En zo kon het dus dit weekeinde gebeuren dat het Saoedische koningshuis via Twitter melding maakte van het gesprek tussen hun kroonprins en de Nederlandse koningin Máxima, waarbij „veel onderwerpen op tafel hadden gelegen”. Het bericht werd vergezeld van een foto van Máxima en Mohammad bin Salman, waarop zij slechts gescheiden door een klein tafeltje met daarop een boeketje bloemen tegenover elkaar zaten. Vernietigend beeld voor Nederland: de kroonprins, nog maar acht maanden geleden de paria van de internationale gemeenschap als gevolg van zijn vermeende betrokkenheid bij de moord op de Saoedische journalist Jamal Khasoggi, in een een-op-eengesprek met de Nederlandse koningin.

De officiële Nederlandse uitleg is dat Máxima er niet namens Nederland zat, maar in de hoedanigheid van speciaal gezant voor ‘inclusieve financiering’ van projecten, en dat ze daarover met Bin Salman sprak. Zijn land is de aanstaande roulerende voorzitter van het G20-gezelschap. Het is een verduidelijking die volledig wegvalt tegen de Saoedische boodschap.

Daar zit de ergernis van enkele Nederlandse Tweede Kamerleden. Alle handelingen van koningin Máxima vallen onder de ministeriële verantwoordelijkheid – ook de activiteiten die zij verricht voor de Verenigde Naties. Premier Rutte is als eerstverantwoordelijke in alle gevallen aanspreekbaar. De ministeries van Algemene Zaken en Buitenlandse Zaken waren dan ook van tevoren op de hoogte van de ontmoeting. Kamerleden van GroenLinks, D66 en de SP willen maandag tijdens een debat in de Tweede Kamer met de ministers Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) en Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) weten waarom zij toestemming hebben gegeven voor deze ontmoeting.

Van de zijde van de VVD klinkt begrip. Tweede Kamerlid Sven Koopmans van deze partij liet via Twitter weten „respect” voor Máxima te hebben. „De gezant van de Verenigde Naties voor inclusieve financiering durft hier een moeilijk gesprek te voeren over vrouwenrechten met iemand die hier heel ver vanaf staat. Zo hoort dat.”

Máxima werd in 2009 benoemd als speciaal pleitbezorger van de secretaris-generaal van de VN „voor inclusieve financiering voor ontwikkeling”. Sinds 2011 is zij erevoorzitter van het mondiale samenwerkingsverband voor inclusieve financiering van de G20.