Waarom gaf het kabinet Máxima toestemming?

Omstreden ontmoeting Een Kamerdebat over leden van het koningshuis is zeldzaam. Maandag ging het over de omstreden ontmoeting tussen koningin Máxima en de Saoedische kroonprins.

Koningin Máxima ontmoet de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman bij de G20.
Koningin Máxima ontmoet de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman bij de G20. Foto CIC

Bij naam werd koningin Máxima zelden genoemd, tijdens een debat in de Tweede Kamer maandagavond over mensenrechten. Kamerleden hadden het vooral over „de koningin”. Vaak wordt er niet gedebatteerd over leden van het koningshuis. Zij zijn onschendbaar, maar het kabinet is politiek verantwoordelijk voor hun daden.

Dus áls het over één van de Oranjes gaat in de Tweede Kamer, dan is het ernst. Zoals maandagavond, over een gesprek dat Máxima vorige week op de G20 had met de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman. Een paar dagen eerder nog had de Verenigde Naties (VN) in een rapport geoordeeld dat hij betrokken was bij de moord op de Saoedische journalist Jamal Khashoggi. Die liep 2 oktober vorig jaar het Saoedische consulaat in Istanbul binnen en kwam nooit meer levend naar buiten. Zijn lichaam, dat waarschijnlijk in stukken is gezaagd, is nooit gevonden.

Onbespreekbaar

Had Máxima echt met díe Mohammed Bin Salman moeten spreken, wilden Kamerleden weten. En waarom dan de moord onbespreekbaar houden, zoals later bleek? Waarom eigenlijk had het kabinet haar toestemming gegeven voor dat gesprek?

Vooral die laatste vraag is politiek relevant. Minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) en premier Mark Rutte (VVD) – beiden verantwoordelijk voor Máxima’s woorden en daden - waren vooraf op de hoogte van de ontmoeting. Hadden ze de impact van de ontmoeting onderschat? Na afloop buitten Saoedische media de ontmoeting uit. Er zou over veel méér dan alleen ‘inclusieve financiering’ zijn gesproken. Onder meer D66 en SP vreesden dat Máxima daarmee speelbal was geworden van Saoedische propaganda. Had het kabinet haar niet moeten beschermen? Maakten ze haar niet kwetsbaar? Had het gesprek überhaupt plaats moeten vinden?

Meer dan een botsing tussen idealisten en harde realisten – praat je met „schurkenstaten?” – draaide het om tegengestelde antwoorden op de vraag of het werk dat de koningin náást haar functie als lid van het koningshuis doet, los te zien is van haar koningschap.

Nee, vonden vrijwel alle partijen. Het gesprek had afgelast kunnen worden of op z’n minst niet „op een mooie stoel met vlaggetjes en camera’s erbij”, aldus Martijn van Helvert (CDA).

De functies zijn wel los te zien, vond Sven Koopmans (VVD), die daarin alleen minister Blok aan zijn zijde vond. Hij was juist „trots” dat Máxima met de Saoedische kroonprins had gesproken. „Een gesprek over toegang tot financiële diensten voor vrouwen houd je niet met de kroonprinses van Zweden, maar juist met de kroonprins van Saoedi-Arabië, waar vrouwenrechten onder druk staan.”

Minister Blok verdedigde de ontmoeting met het argument dat Máxima elk jaar met de nieuwe G20-voorzitter spreekt; komend jaar is dat toevallig Saudi-Arabië, dus was het gesprek logisch. „We wilden het gesprek niet politiseren. De moord op Khashoggi moet worden uitgezocht, maar we hebben de keuze gemaakt dat Máxima in haar gesprekken als VN-vertegenwoordiger niet over actuele politiek spreekt.”

Politieke werkelijkheid

Maar negeert dat niet de politieke werkelijkheid, vroeg Joël Voordewind (ChristenUnie) zich af. „Het rapport verscheen twee dagen voor de ontmoeting, creëert dat geen nieuwe situatie waarin opnieuw over zo’n gesprek besloten moet worden?” Blok: „Nee, want dan hadden we alsnog politiek vermengd met het onderwerp van financiële inclusiviteit.”

Het debat was breed, het ging over de hele mensenrechtenvisie van het kabinet. „Stevig, geëngageerd”, omschrijft het kabinet die. Hoe dat te rijmen is met het niet moeten ‘politiseren’ van gesprekken met een land waar vrouwen stelselmatig worden onderdrukt, waar politieke oppositie amper kan bestaan, en dat een kritische journalist vermoordt? Blok: „De houding ten opzichte van Saudi-Arabië kan nog niet terug naar business as usual.”