Timmermans in race tot het laatste moment

EU-top Maandagochtend was Frans Timmermans de belangrijkste kandidaat om de Europese Commissie te leiden. Verzet was er bij de christen-democraten.

Wordt Frans Timmermans de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie? De laatste ontwikkelingen in Brussel, waar EU-leiders sinds zondagmiddag bijeen zijn, wezen maandagochtend sterk in die richting.

Na een nacht doorpakken waren EU-leiders er maandagochtend vroeg nog niet uit. Struikelblok was ondermeer de Europese Volkspartij (EVP). De christendemocraten zouden bereid zijn om de kandidatuur van sociaal-democraat Timmermans te steunen, maar eisten daar een hoge prijs voor. Zij wilden flink worden gecompenseerd voor het opgeven van hun claim op de Europese Commissie.

Toen deze krant naar de drukker ging, tekenden zich de contouren af van een compromis. Daarbij zou de EVP die andere machtige EU-instelling toegeschoven krijgen: de Europese Raad, het gremium van Europese regeringsleiders. Eerder leek die nog te gaan naar de Europese liberalen, maar die lijken nu genoegen te nemen met de minder prestigieuze post van buitenlandcoördinator, oftewel met de leiding van de Europese diplomatie.

De EVP zou ook het voorzitterschap van het Europees Parlement tegemoet kunnen zien, als deze deal inderdaad de eindstreep haalt. Als dat gebeurt zou Nederland met Timmermans voor het eerst daadwerkelijk de voorzitter van de Commissie leveren. Sicco Mansholt stond in 1972 weliswaar een halfjaar aan het roer van de Commissie, maar dat was als waarnemend voorzitter, omdat er in die periode even een gat was gevallen.

De EU-top kende zondag een nerveuze start. Zaterdagochtend had de Duitse bondskanselier Angela Merkel vanaf de G20 in Japan laten doorschemeren dat een compromis in de maak was, na gesprekken met onder meer de Franse president Macron en premier Rutte. Maar toen zij dit voorstel de dag erna in Brussel voorlegde aan de andere regeringsleiders die tot de EVP-familie behoren, reageerden die afwijzend. Merkel had in Osaka het voorzitterschap van de Europese Commissie te gemakkelijk weggeven, zo verklaarde een „overgrote meerderheid van de EVP-premiers”, aldus de Ierse premier Leo Varadkar. „Als EVP hebben we niet ingestemd met het in Osaka afgesproken pakket.”

Toen de top later die dag eenmaal begon, beaamde Merkel dat het geen „gemakkelijke onderhandelingen” zouden worden „op z’n zachts gezegd”. De kansen van Timmermans, die eerder die dag nog heel gunstig hadden geleken, leken opeens een stuk minder groot. Toch stelde Europees ‘president’ Donald Tusk, die namens de regeringsleiders spreekt en de banenpuzzel moet leggen, aan het begin van de topontmoeting voor om Timmermans een kans te geven. Hij deed dat op verzoek van Frankrijk, Duitsland, Spanje en Nederland, waarvan de leiders allemaal in Osaka met Merkel om de tafel hadden gezeten.

Afgelopen week was gebleken dat de Duitser Manfred Weber, kandidaat namens de christen-democraten, er niet in was geslaagd om de benodigde meerderheden te vinden, ook al kwam zijn politieke familie als grootste uit de recente Europese verkiezingen.

Een vorige top, tien dagen geleden, eindigde in een impasse, waarbij vooral Merkel en Macron lijnrecht tegenover elkaar waren komen te staan. Volgens het laatst circulerende compromis zou Weber als troostprijs voorzitter van het Europees Parlement worden.