Timmermans in de race tot het laatste moment

Frans Timmermans was maandag op de EU-top heel dicht bij zijn benoeming tot Commissievoorzitter. Maar op de valreep werd de bijeenkomst een dag opgeschort.

Frans Timmermans nadat hij in mei zijn stem uitbracht bij de Europese verkiezingen.
Frans Timmermans nadat hij in mei zijn stem uitbracht bij de Europese verkiezingen. Foto Marcel van Hoorn/ANP

Wordt Frans Timmermans de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie? Maandagochtend wezen de ontwikkelingen in Brussel, waar EU-leiders sinds zondagmiddag bijeen zijn, sterk in die richting. Maar op de valreep kwamen de leiders er toch niet uit, en werd rond het middaguur besloten om de top op te schorten en dinsdag te hervatten.

Daarmee blijft het nagelbijten voor Timmermans. Toch leek niet hij maandag het grootste probleem te zijn in de zenuwslopende banencarrousel. Een belangrijk struikelblok was de Europese Volkspartij (EVP). De christen-democraten zouden bereid zijn om de kandidatuur van sociaaldemocraat Timmermans te steunen, maar eisten daar een hoge prijs voor. Zij wilden flink worden gecompenseerd voor het opgeven van hun claim op de Europese Commissie.

Maandagochtend tekenden zich al wel de contouren af van een compromis. Daarbij zou de EVP die andere machtige EU-instelling toegeschoven krijgen: de Europese Raad, het gremium van Europese regeringsleiders. Eerder leek die nog te gaan naar de Europese liberalen, maar die leken bereid de minder prestigieuze post van buitenlandcoördinator te accepteren, oftewel de leiding van de EU-diplomatie. De EVP zou in deze mogelijke deal ook het voorzitterschap van het Europees Parlement tegemoet kunnen zien.

Volg het laatste nieuws over de onderhandelingen in Brussel in ons liveblog.

Gezichtsuitdrukkingen

Maar uiteindelijk bleek de puzzel toch nog niet helemaal te passen. „Ik dacht om elf uur, halftwaalf dat we heel dichtbij waren”, zei premier Rutte na de schorsing. „Maar toen gingen we weer verder in de groep en toen dacht ik: o nee.” Rutte zag het aan „de body language, de gezichtsuitdrukkingen”. „Wat iemand zegt is maar tien procent, hoe iemand erbij zit communiceert negentig procent.”

Dat de leiders morgen doorgaan heeft te maken met het Europees Parlement. Dat moet om te kunnen functioneren een voorzitter kiezen, iets wat het woensdag wil doen. Met het leggen van dat eerste puzzelstukje kan het Parlement het initiatief naar zich toe trekken en de puzzel voor de regeringsleiders weer een stuk moeilijker maken.

De EU-top kende zondag een nerveuze start. Zaterdagochtend had de Duitse bondskanselier Angela Merkel vanaf de G20 in Japan laten doorschemeren dat een compromis in de maak was, na gesprekken met onder meer de Franse president Macron en premier Rutte. Maar toen zij dit voorstel de dag erna in Brussel voorlegde aan de andere regeringsleiders die tot de EVP-familie behoren, reageerden die afwijzend. Merkel had in Osaka het voorzitterschap van de Europese Commissie te gemakkelijk weggeven, zo verklaarde een „overgrote meerderheid van de EVP-premiers”, aldus de Ierse premier Leo Varadkar. „Als EVP hebben we niet ingestemd met het in Osaka afgesproken pakket.”

Impasse

Toen de top later die dag eenmaal begon, beaamde Merkel dat het geen „gemakkelijke onderhandelingen” zouden worden „op z’n zachts gezegd”. De kansen van Timmermans, die eerder die dag nog heel gunstig hadden geleken, leken opeens een stuk minder groot. Toch stelde Europees ‘president’ Donald Tusk, die namens de regeringsleiders spreekt en de banenpuzzel moet leggen, aan het begin van de topontmoeting voor om Timmermans een kans te geven. Hij deed dat op verzoek van Frankrijk, Duitsland, Spanje en Nederland, waarvan de leiders allemaal in Osaka met Merkel om de tafel hadden gezeten.

Afgelopen week was namelijk gebleken dat de Duitser Manfred Weber, kandidaat namens de Europese christen-democraten, er niet in was geslaagd om de benodigde meerderheden te vinden, ook al kwam zijn politieke familie als grootste uit de recente Europese verkiezingen. Een vorige top, tien dagen geleden, eindigde in een impasse. Die duurt nu in ieder geval één dag langer, en misschien wel meer.