Timmermans favoriet, maar ook veel verzet

EU-top Vier landen schoven Frans Timmermans naar voren als EU-baas, maar er was zondagavond nog veel weerstand. Uit Oost-Europa en uit de EVP van Merkel.

Wordt Frans Timmermans alsnog de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie? De laatste ontwikkelingen in Brussel, waar EU-leiders zondag bijeen waren, wezen in die richting. Althans: Timmermans zou een kans kunnen krijgen om een meerderheid te bouwen rondom zijn kandidatuur, aldus ingewijden.

Maar „het worden geen gemakkelijke onderhandelingen, op z’n zachtst gezegd”, zo zei Angela Merkel bij aankomst op de top. Even daarvoor had de Duitse bondskanselier overleg gehad met haar Europese Volkspartij (EVP). De vraag is of de christen-democraten bereid zullen zijn om de toppositie te gunnen aan een socialistische concurrent, zoals Merkel wel lijkt te willen doen. „De overgrote meerderheid van de EVP-premiers is er niet van overtuigd dat we het voorzitterschap zo gemakkelijk moeten opgeven”, zei de Ierse premier Leo Varadkar in Brussel. Toen deze krant naar de drukker ging was er nog geen duidelijkheid over de uitkomst van de top, die ook veel later begon dan gepland door een veelheid aan bilateraal overleg vooraf. Aan het begin van de avond werd ook gesproken over een eventuele nieuwe top, half juli.

Europees ‘president’ Donald Tusk, die namens de regeringsleiders spreekt en de banenpuzzel moet leggen, zou zondagmiddag tegen fractieleiders in het Europees Parlement hebben gezegd dat het moment is aangebroken om de kandidatuur van Timmermans te „testen”. Hij noemde de naam van de Nederlander niet, maar had het over „een socialist”, en er is maar één kandidaat om Commissievoorzitter te worden namens de Europese socialisten.

Het voorstel om Timmermans naar voren te schuiven is afkomstig van Frankrijk, Duitsland, Nederland en Spanje. Die vier landen denken dat Timmermans in staat is om voldoende steun te verzamelen, zowel onder regeringsleiders als in het Europees Parlement. Afgelopen week bleek dat de Duitser Manfred Weber, kandidaat namens de christen-democraten, daar niet in slaagt, ook al kwam zijn politieke familie als grootste uit de recente EU-verkiezingen.

Een vorige top, tien dagen geleden, eindigde in een impasse, waarbij vooral Merkel en de Franse president Emmanuel Macron lijnrecht tegenover elkaar kwamen te staan. Macron en Merkel zagen elkaar de afgelopen dagen opnieuw, tijdens de G20 in Japan. Zaterdagochtend liet Merkel doorschemeren dat er een compromis in de maak is. Weber zou op basis hiervan een troostprijs krijgen, zoals het voorzitterschap van het Europees Parlement. Zondag temperde Merkel echter de verwachtingen. „Tusk wacht een moeilijke opgave.” Varadkar: „Als EVP hebben we niet ingestemd met het in Osaka afgesproken pakket.”

Timmermans wilde zondag in Brussel niet op de zaken vooruitlopen. „Wat er in Osaka is gebeurd? Ik hoor van alles. Ik was er niet bij”, zei hij. Voelt het alsof de buit binnen is? „Nee, te vroeg.” Timmermans zei ook te hebben gehoord dat Tusk een socialist naar voren wil schuiven. „Maar ik weet dat niet uit eerste hand.”

Er is nog wel verzet tegen Timmermans, vooral uit Oost-Europese hoek. Als nummer twee van de Europese Commissie botste hij de afgelopen jaren geregeld met Polen en Hongaren, over de politisering van de rechtsstaat. De Tsjechische premier Andrej Babis zei dat iemand nodig is „die Europe verenigt en niet iemand die Europa nog verder verdeelt.”