Clichés afvinken in de toespraakbingo

Vanuit Princeton, New Jersey, schrijft over wat haar opvalt. Vandaag: platgetreden levenslessen opdringen op het verkeerde moment.
Illustratie Eliane Gerrits

Niets is zo voorspelbaar als het eindexamenritueel in Amerika: de scholieren in goedkope kunststof toga’s met baretten, het schoolorkest dat patriottische liederen speelt, plus een lange lijst sprekers die zich uitputten in goedbedoelde adviezen.

Vorige week was het weer zo ver. The class of 2019 van Princeton High School kwam aanlopen in felblauwe capes onder begeleiding van ‘Land of Hope and Glory’. Onze dochter liep ertussen en trok een gekke bek naar ons. Giechelend gingen de scholieren op de plastic stoeltjes zitten, midden op het grasveld voor de school, met hun ouders, grootouders, broertjes en zusjes eromheen.

Vier jaar hadden ze lief en leed gedeeld, en nu kwam daar een eind aan. De laatste keer samen, daar moet bij stil gestaan worden. Met inspirerende speeches door de kinderen zelf, en door de schoolleiding. Voor ons de laatste, maar zeker niet de eerste keer, dus we bereidden ons voor op een lange, hete middag.

Mensen maken zich tegenwoordig druk over plagiaat in academische toespraken, maar laten we het eens hebben over een veel ernstiger fenomeen: platgetreden platitudes. Ieder jaar zijn er op tienduizenden scholen in de Verenigde Staten feestredes bij het eindexamen. Bijna allemaal proberen ze belangrijke levenslessen over te brengen, vaak bloedserieus, zonder vleugje ironie of relativering. De sprekers denken allemaal dat ze de troepen voor de invasie van Normandië toespreken, in plaats van tieners die de bar van het eindexamenfeest gaan bestormen.

Op de valreep wordt hun nog even verteld hoe te overleven in de volgende fase van hun leven. Over slechte timing gesproken. Het is alsof je bij het afdrogen in het badhokje alsnog zweminstructies krijgt toegeroepen. Had men daar niet vele jaren schooltijd voor? Een van de meest wijze levenslessen is dat je de aandacht van je publiek moet weten te vangen. Het slechtste moment daarvoor is 15 minuten voor de uitreiking van het diploma. Onder de geoefende toehoorders wordt dan ook een soort toespraakbingo gespeeld. Worden vandaag alle clichés genoemd? Geen speech is bijvoorbeeld compleet zonder een verwijzing naar het gedicht ‘The Road Not Taken’ van Robert Frost. U weet wel, met de beroemde strofe „Two roads diverged in a wood, and I I took the one less traveled by.” Ik moet de spreker nog vinden die bij deze retorische kruising aangekomen niet het platgetreden pad verkiest. Dit keer dacht ik dit cliché mis te lopen, toen de spreker een uitvoerig verhaal ging houden over zijn „zes lessen van mountainbiken”. Maar, jawel, daar was hij alsnog. Les nummer zes. Als je met je fiets bij een splitsing in de weg komt, dan kies je… Ja, het is spitsuur op the road less traveled.

Verder konden we veel bingonummertjes afstrepen. „There’s no I in team.” Yup. „Maak het verschil.” Ja, hebbes. „Volg je passie.” Ook. „Wees niet bang te falen.” Mooi, we zijn er bijna. „Stop nooit met leren.” Bingo!

Toen het verlossende einde kwam en de dochter met de rest van de klas haar baret hoog in de lucht gooide, haalden we opgelucht adem. We hadden het gehaald: de eerste dag van de rest van ons leven.

Reacties naar pdejong@ias.edu