Met zijn ‘big moment’ in Noord-Korea krijgt Trump vooral veel media-aandacht

Topontmoeting Het is nog onduidelijk of Trump de onderhandelingen met Noord-Korea over denuclearisering ook echt uit het slop getrokken heeft.

President Donald Trump en de Koreaanse leider Kim Jong-un in de gedemilitariseerde zone tussen Noord- en Zuid-Korea..
President Donald Trump en de Koreaanse leider Kim Jong-un in de gedemilitariseerde zone tussen Noord- en Zuid-Korea.. Foto Kevin Lamarque/Reuters

De onverwachte topontmoeting tussen de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Amerikaanse president Donald Trump, zondag aan de grens tussen Noord- en Zuid-Korea, heeft precies het effect bereikt dat Trump er graag mee wilde bereiken: enorm veel media-aandacht. Maar het is nog onduidelijk of hij de onderhandelingen met Noord-Korea over denuclearisering ook echt uit het slop heeft getrokken. Misschien blijkt ook deze derde topontmoeting een zeepbel die straks weer makkelijk uiteenspat.

Big moment”, zei president Trump er zelf over, nadat hij over de drempel van de demarcatielijn was gestapt. Amerikaanse media volgen zondagochtend die kijk op de ontmoeting tussen Kim Jong-un en Donald Trump. Alle media onderstrepen het feit dat voor het eerst een zittende Amerikaanse president voet op Noord-Koreaanse bodem heeft gezet. „Historisch wandelingetje”, aldus Fox News. „Geschiedenis werd geschreven om kwart voor vier ’s middags lokale tijd”, aldus The Washington Post. Amerikaanse presidenten hebben eerder aan de grens van de gedemilitariseerde zone gestaan, maar nooit met de Noord-Koreaanse leider of de Zuid-Koreaanse president erbij. Trump was er met beiden.

The New York Times haalde de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in aan, die zei dat „de bloem van vrede nu werkelijk bloeit”. Na afloop van zijn één minuut lange bezoek aan Noord-Korea nodigde Trump Kim uit op het Witte Huis. Hij zei dat Kim en hij hadden afgesproken de besprekingen over denuclarisering voort te zetten. Aan die besprekingen kwam abrupt een einde toen de top tussen Trump en Kim in Hanoi eind februari spectaculair en onverwachts mislukte. Speciaal gezant Stephen Biegun zal de Amerikaanse delegatie blijven leiden. Wie dat aan Noord-Koreaanse kant gaat doen, is nog niet duidelijk.

Dat Trump zei dat de ontmoeting en het bezoek spontaan waren („Ik dacht, ik ben toch hier, laat ik eens zien of ik Kim Jong-un gedag kan zeggen”, aldus Trump) wordt wel betwijfeld in de Amerikaanse pers. „Klinkt als een ontmoeting die van beide kanten zorgvuldig is voorbereid”, twitterde David Sanger, de goed ingevoerde veiligheidsspecialist van The New York Times.

Maar goed voorbereid of niet, de vraag is vooral of Trump ook goed heeft nagedacht wat zijn actie voor signaal geeft voor het verdere verloop van de onderhandelingen. Hij stelde dat hij net als Kim „niet uit is op snelheid, maar op het juiste resultaat.” Beide landen gaan teams formeren die elkaar in de komende paar weken moeten gaan ontmoeten, en dan „gaan ze een proces beginnen, en dan gaan we zien wat er gebeurt”.

Mogelijke uitkomsten

De grote vraag is wat de mogelijke uitkomsten kunnen zijn als de werkbesprekingen inderdaad worden hervat. Centraal staan nucleaire ontwapening, opheffen of verlichting van sancties en een formele vrede op het Koreaanse schiereiland.

Tot nu toe verlopen de onderhandelingen op werkniveau steeds bijzonder stroef. Dat lijkt eerder Noord-Koreaanse tactiek dan toeval. Kim veronderstelt, waarschijnlijk terecht, dat hij veel meer gedaan kan krijgen als hij direct met Trump afspraken maakt, dan als hij het moet hebben van overeenkomsten die eerst worden bekeken door minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo en door de nationale veiligheidsadviseur John Bolton.

Bolton en Pompeo houden veel duidelijker dan Trump vast aan het principe dat Noord-Korea eerst zijn kernwapenarsenaal moet opgeven voordat er sprake kan zijn van verlichting of opheffing van sancties, of een vredesovereenkomst. Als Trump denuclearisatie niet meer als eerste en keiharde eis stelt, dan leidt dat er in de praktijk toe dat de VS geleidelijk aan de status quo van Noord-Korea als kernmacht accepteert.

Trump zei zondag weliswaar dat hij de sancties tegen Noord-Korea nog niet gaat opheffen, maar hij suggereerde ook dat het voor verlichting van de sancties niet meer absoluut vereist is dat Noord-Korea eerst zijn gehele nucleaire arsenaal ontmantelt. „Ik kijk ernaar uit om ze op te heffen, en op een gegeven moment tijdens de onderhandelingen kunnen er dingen gebeuren”, zei Trump daarover.

Hij stelde zich ook verder eerder op als een duif dan een havik. Hij vindt het vooral belangrijk dat de situatie aan de grens tussen Noord- en Zuid-Korea veel meer ontspannen is dan een aantal jaren terug, dat er geen kernproeven meer hebben plaatsgevonden en dat er geen langeafstandsraketten meer zijn afgevuurd. Dat Noord-Korea in mei toch weer raketten heeft afgevuurd, zij het korteafstandsraketten, vindt Trump niet zo'n punt.

Ook ging hij volledig voorbij aan het gegeven dat Noord-Korea ook volgens zijn eigen inlichtingendiensten helemaal niet is gestopt met de verrijking van uranium en plutonium en dat er naar schatting nog steeds elk jaar zo’n vijf tot acht nucleaire kernkoppen bijkomen in Noord-Korea.

Hoe lastig het is om met elkaar op hoog niveau te onderhandelen als er op lager niveau onvoldoende is overeengekomen en voorbereid, merkte Kim op pijnlijke wijze toen hij veronderstelde na een treinreis van zestig uur door China en Vietnam een deal te kunnen sluiten in Hanoi. Dat mislukte faliekant.

Geen overeenstemming

Trump wilde, na beraad met Bolton en Pompeo, uiteindelijk niet instemmen met de deal die Kim in gedachten had. Kim had verwacht dat Trump verlichting van de belangrijkste sancties zou toezeggen als Noord-Korea in ruil daarvoor zijn nucleaire faciliteiten in Yongbyon zou opgeven. Dat bleek niet het geval.

Kim zou dat naar verluidt naast zijn eigen onderhandelaars vooral de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in hebben verweten. Die zou de situatie niet juist hebben ingeschat. Hij zou Kim ook niet goed hebben voorgelicht. Hoe dat ook zij, feit is dat Moon niet bij de exclusiever bespreking tussen Kim en Trump in het Freedom House mocht zijn.

In China, waar de staatsmedia de ontmoeting wel meldden, was het belangrijkste onderwerp in het avondjournaal toch gewoon wat de Chinese president Xi Jinping allemaal had gezegd en bereikt tijdens de G20.

Voor Xi heeft de onverwachte ontmoeting tussen Trump en Kim ook een onaangenaam kantje. Xi heeft juist zo’n tien dagen terug voor het eerst sinds lange tijd een bezoek gebracht aan Noord-Korea, ook met de bedoeling om zich zo op te kunnen stellen als bemiddelaar tussen Noord-Korea en de VS. Die bemiddelende rol lijkt voorlopig weer even overbodig. Xi is voorlopig net zozeer buitenspel gezet als Moon van Zuid-Korea.