Alleen al in Turnhout staan 172 camera's

Nummerbordherkenning In België worden volop camera’s langs de weg gebruikt om overtreders op te sporen. In Nederland ligt die techniek gevoelig.

Een van de tien ANPR-camera’s in Baarle-Hertog, het Belgische deel van het dorp Baarle. In het Nederlandse deel Baarle-Nassau staat maar één camera.
Een van de tien ANPR-camera’s in Baarle-Hertog, het Belgische deel van het dorp Baarle. In het Nederlandse deel Baarle-Nassau staat maar één camera. Foto Merlin Daleman

Leerlingen van de Belgische school Sint-Clara in Arendonk horen een harde klap. Het is mei dit jaar als op een donderdagochtend, vlak voor hun school, een BMW tegen een terreinwagen botst en daarna tegen een bloembak tot stilstand komt. Meteen trekken politieagenten hun wapen en arresteren ze de inzittenden. Het zijn drie mannen, ze worden verdacht van onder meer diefstal met braak.

Eerder die ochtend is het kenteken van hun auto geregistreerd door een camera met Automatic Number Plate Recognition (ANPR). Het signaal werd doorgegeven aan de politie omdat de auto gesignaleerd stond vanwege een inbraak. Een politieauto zette de achtervolging in. Na een rit met snelheden tot 150 kilometer per uur maakt de bloembak een einde aan de vlucht en kunnen de verdachten worden gearresteerd. Met dank aan de ANPR-camera.

Duizend camera’s

In België staan zo’n duizend ANPR-camera’s langs de wegen. Die geven een signaal als een auto geregistreerd staat. De camera’s worden ook gebruikt voor snelheidscontroles, om sluipverkeer tegen te gaan en bij het oplossen van andere misdrijven. Het is mogelijk om het systeem achteraf te raadplegen: de kentekens kunnen dankzij een wet uit 2018 een jaar worden bewaard. De eerste maand kan de database zonder toestemming worden doorzocht. Aan het eind van dit jaar moeten er in België vijftienhonderd camera’s zijn, het jaar erop drieduizend, zegt een woordvoerder van de federale minister Pieter de Crem (Veiligheid en Binnenlandse Zaken).

Alleen al in de politieregio Turnhout, waar 125.000 mensen wonen, staan 172 camera’s, op 78 plaatsen. „Deze camera’s lossen zaken op”, zegt de Turnhoutse korpschef Roger Leys. Op het hoofdbureau in Turnhout kijkt Bart Segers van de politie naar zeven beeldschermen tegelijk. Hij zegt dat het systeem erg veel registreert. Aan de lopende band komen meldingen binnen „Soms moeten we de hits gewoon wegklikken. We krijgen zoveel auto’s waar we wat mee kunnen, het is te veel voor de agenten op straat.”

Privacy

Nederland telt veel minder ANPR-camera’s, ze hangen op zo’n tweehonderdvijftig plaatsen. Daarnaast zijn er ruim honderd auto’s die met mobiele ANPR-camera’s kunnen rondrijden. Kentekens mogen slechts een maand worden bewaard. Om de database te raadplegen, is toestemming nodig van het Openbaar Ministerie (OM).

Volgens Lokke Moerel, hoogleraar Global ICT Law bij Tilburg University, gaat het best ver om gegevens, zoals in België, een maand doorzoekbaar te maken zonder toestemming van het OM. „De ervaring leert dat databases dan te gemakkelijk worden geraadpleegd.” Al snapt ze dat de techniek wordt gebruikt. „Met deze technologie vang je zonder twijfel boeven.”

België is een soort Big Brother-staat geworden, zegt directeur Vincent Böhre van de Nederlandse stichting Privacy First. „België was ooit een gidsland op het gebied van privacy, maar je ziet: na een paar aanslagen zijn ze helemaal omgeslagen. Als we niet uitkijken gaan we in Nederland dezelfde kant op.”

Op één plek komen België en Nederland op een bijzondere manier samen. Het dorp Baarle bestaat uit het Belgische Baarle-Hertog, dat onder de politieregio Turnhout valt, en het Nederlandse Baarle-Nassau. Allebei hebben ze een paar duizend inwoners. In Baarle-Hertog staan tien ANPR-camera’s, in Baarle-Nassau eentje. „Dat is veel te weinig, dus wij kijken jaloers naar de zuiderburen”, zegt Marjon de Hoon-Veelenturf, burgemeester van Baarle-Nassau. „Het verhoogt de pakkans, maar in Nederland liggen camera’s gevoeliger vanwege de privacy.”

Plofkraken

Volgens de Turnhoutse korpschef Roger Leys kunnen daardoor plofkraken in Baarle-Nassau bijvoorbeeld minder makkelijk worden opgelost dan in Baarle-Hertog. Leys schat de kans de daders van een plofkraak te pakken met het ANPR-systeem „twee keer zo hoog” als zonder de camera’s. Toch snapt hij het argument van privacy en onderkent hij dat een jaar lang alle kentekens bewaren erg lang is. Leys: „Het dilemma is: aan de ene kant kunnen we zien waar u een jaar lang bent geweest. Maar aan de andere kant: dat kunnen we dus ook van een terrorist.”

Het verschil in de inzet van ANPR-camera’s is voor burgemeester De Hoon-Veelenturf een symptoom van de problemen die ze ondervindt bij het bestrijden van grensoverschrijdende criminaliteit. Zo is er in Baarle een gemeenschappelijke politiepost waar agenten wel dingen aan elkaar mogen vragen, maar niet in elkaars systemen mogen kijken. Volgens de burgemeester komt daar vanaf 2020 verandering in, als politiesamenwerking in de Benelux-landen wordt verbeterd. Dat maakt onderzoek in buurlanden makkelijker, onder meer door een betere uitwisseling van gegevens.

Actie is nodig, vindt De Hoon-Veelenturf, want veel criminaliteit in het grensgebied is grensoverschrijdend. Zo werden vorig jaar in Baarle-Nassau resten van drugsafval in maïs gevonden. De oorzaak was het uitrijden van met drugsafval vervuilde mest; op een Nederlands perceel, door een Belgische transporteur, in opdracht van een Nederlandse ondernemer. Ook wijst de burgemeester op woninginbraken in het buitengebied, waarbij het mogelijk gaat om rondtrekkende criminelen. „Als de kentekens van de auto’s die deze groepen gebruiken bekend zijn, kunnen ANPR-camera’s ervoor zorgen dat deze groepen op heterdaad worden betrapt, zeker als informatie tussen Nederland en België mag worden uitgewisseld.”

De Hoon-Veelenturf pleit voor een „internationale proeftuin” in Baarle, om in de praktijk uit te vinden hoe de Belgische en Nederlandse politie en gemeenten beter kunnen samenwerken. „Dit is de Benelux in het klein. Criminelen houden zich niet aan grenzen.”