Opinie

Koele boreale wereld

Tommy Wieringa

Een koele kamer in Parijs – buiten is het 35 graden, binnen houdt de airconditioning de temperatuur op een aangename 22 graden. De stad is een batterij die zonne-energie opslaat; tot diep in de nacht stralen de muren de hitte van de dag uit. De hotelreceptionist zegt dat het overdag wel gaat, in zijn gekoelde lobby, maar thuis heeft hij de luxe van airco niet en kan hij niet slapen door de warmte. „En zaterdag wordt het nog erger”, verzucht hij.

Wie airco kan betalen, is een voorlopige winnaar in de klimaatcrisis. De ironie wil dat airconditioning weer bijdraagt aan de opwarming van de aarde door extra CO2-uitstoot. Om de airco’s te laten draaien, verstookt een land als Saoedi-Arabië gedurende de zomerperiode 700 duizend vaten olie per dag. De wereldwijde vraag naar koelapparaten zal explosief stijgen; nu al zijn airco’s en ventilatoren verantwoordelijk voor 10 procent van het wereldwijde energieverbruik, aldus David Wallace-Wells in De onbewoonbare aarde, zijn krachtige samenballing van honderden klimaat-onderzoeken.

De temperatuur op aarde is nog maar één graad gestegen en nu al branden de bossen van het Middellandse Zeegebied tot aan de poolcirkel. Het is realistisch te veronderstellen dat de temperatuur op aarde voor het einde van de eeuw met nog één of meer graden gestegen zal zijn. De voorspellingen die daarbij passen, behoorden eens tot het genre van de rampenfilm. „Ik wil dat jullie in paniek raken. Het huis staat in brand”, zei Greta Thunberg vorig jaar tijdens een VN-klimaattop gedurende de warmste zomer ooit. In het juist verschenen boek Ons huis staat in brand dat ze samen met gezinsleden schreef, lezen we dat zelfs in een land als Zweden, met zijn relatief gunstige ligging, de oogsten verpieteren en het grondwaterpeil daalt. ‘Zweden brandt, in bos, veen en moeras, van Gällivare en Jokkmokk in Lapland tot de weilanden in het zuiden.’

Wetenschapsjournalist Simon Rozendaal spreekt ‘Lieve Greta’ badinerend toe in zijn klimaatboek Warme aarde, koel hoofd: „Het is waar dat de aarde een beetje warmer is geworden, maar vooralsnog is dat niet zo’n groot probleem. In Stockholm krijgen mensen het weer dat ze in Amsterdam hadden en in Amsterdam krijgen ze het weer dat ze in Bordeaux hadden. So what?”

Aangrijpend simplisme. In Zuid-Frankrijk liep de temperatuur gisteren op naar 45 graden – nog nooit was het er zo heet. Bij de rampzalige hittegolf van 2003 kwamen 15 duizend meest oudere Fransen om door hittestress. Veel lijken werden pas gevonden en geïdentificeerd nadat de familie terugkwam van vakantie, van 57 doden is de identiteit nooit vastgesteld. De hoogst gemeten temperatuur was toen 42,6 graden. Dat was in augustus. Nu is het twee maanden vroeger en is het tweeënhalve graad warmer dan toen.

Met de ongebreidelde verbranding van fossiele brandstoffen hebben we een vuurstorm ontketend, en nu geven we elkaar emmertjes bluswater door. Vuur mag een gemakzuchtige beeldspraak lijken, in dit geval heeft ze een krachtige werking omdat ze zowel metaforisch kan worden opgevat als de werkelijkheid dekt: de aarde brandt echt, en nooit eerder sinds het verschijnen van de mens was het zo warm.

Een oude anarchistische strijdkreet luidt: ‘Er zijn geen onschuldigen!’ Dat geldt ook voor ieder van ons in de klimaatcrisis. Ons bestaan an sich is problematisch geworden. Ieder van ons draagt een deel medeplichtigheid bij, en we kunnen boete doen wat we willen (vegetariër worden, niet meer vliegen en bomen planten), maar zonder gezamenlijke wereldwijde actie om de koolstofuitstoot naar nul te brengen, zal het allemaal voor niets zijn.

Bij deze temperatuur kun je niet studeren, bepaalde de Franse minister van Onderwijs deze week, zodat hij de nationale examens een week verschoof. De optimale jaartemperatuur voor economische productiviteit is dertien graden Celsius – en waarom zou dat niet ook opgaan voor creatieve en intellectuele activiteit? Bij elke halve graad temperatuurstijging loopt de productiviteit onmiddellijk en significant terug. Koelte was de luxe van onze gematigde klimaatzone. Bij koelte kun je componeren, schrijven en denken; onze filosofie, kunst en democratie zijn er een direct gevolg van. Het is daarom een geheimzinnige tegenstrijdigheid dat de huidige boreale denkers principieel de fossiele industrie dienen, terwijl hun heerlijke boreale wereld bij uitstek een koele wereld is.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.