Wat gebeurde er na dat laatste fragment?

De dood van Anja Schaap Het lichaam van een vrouw uit Katwijk werd na drie weken in zee gevonden bij Schiermonnikoog. Het dorp blijft zich afvragen wat er is gebeurd.

03.45 uur Ze is te zien op de Kanaaldijk richting Buitensluis en parkeerplaats.
03.45 uur Ze is te zien op de Kanaaldijk richting Buitensluis en parkeerplaats. Foto's Walter Herfst

Wat kun je aflezen aan de stappen van een vrouw in de uren voor ze spoorloos verdwijnt? Slanke benen in een lichte spijkerbroek en een stevige tred, haar linkerarm beweegt mee op het ritme van haar passen. Om haar rechterarm hangt een leren handtas. Soms loopt ze iets voorovergebogen, schuift ze haar blonde haren achter een oor. Kijkt ze op haar horloge?

Op 28 mei om vijf voor half acht gaat de 33-jarige Anja Schaap bij daglicht café In Den Blauwen Bock in het centrum van Katwijk binnen waar ze heeft afgesproken met een familielid.

Het gebeurt niet vaak dat iemands laatste bewegingen minutieus worden vastgelegd en uitgezonden, zoals Opsporing Verzocht op 18 juni doet. Uit het politieonderzoek, dat inmiddels drie weken duurt, zijn tot dan toe bijna geen antwoorden gekomen.

Het zijn „belangrijke beelden”, benadrukt de voice-over van Opsporing Verzocht, „omdat we Anja zien zoals ze die dag was”. „Niet alleen haar uiterlijk, maar ook haar gemoedstoestand. Ze lijkt vrolijk.” Anja zit op een kruk en beweegt op de muziek, een glas witte wijn voor haar neus. Ze vertrekt iets voor tweeën. Er zijn geen gasten meer. Haar familielid blijft achter, die overnacht in het hotel boven het café. Het volgende fragment. Anja begint een tocht in het stille centrum van Katwijk.

„Hier loopt ze, alles lijkt oké”, zegt de voice-over, als kijkers zien hoe Anja de Lidl passeert. Even later, om 2.40 uur, rammelt ze bij snackbar Family aan de deur. Anja is er vaste klant, maar de snackbar is al uren gesloten. De laatste opname, door de bewakingscamera van een villa aan de rand van het strand. Het is inmiddels kwart voor vier. Iemand met het postuur van Anja loopt over de Kanaaldijk. Aan het einde van de dijk is een parkeerplaats en een strandopgang. „Het kan het laatst bekende beeld van Anja Schaap zijn.”

De camera’s in Katwijk hebben het antwoord op de belangrijkste vraag niet: waar is Anja Schaap daarna gebleven?

Tas in het water

Bij de huisbezoeken van dominee John de Groot, voorganger in Anja’s kerk, beginnen zelfs de ongeneeslijk zieken de laatste weken éérst over Anja. Heeft iemand haar iets aangedaan? Daar speculeert de buitenwacht over: in RTL Boulevard zegt misdaadverslaggever John van den Heuvel dat ze misschien een auto in is gesleurd, omdat haar tas in het water vlak bij de snackbar wordt gevonden.

Voor een dominee heeft De Groot dit keer weinig antwoorden. „God heeft hier een bedoeling mee, zullen sommige mensen zeggen, maar ik kan in de vrede niet snappen wat hier die bedoeling kan zijn.”

Strandtent B.E.A.C.H. ligt bijna aan de looproute die Anja die avond volgde. „Wat deed ze op dat tijdstip helemaal alleen op straat”, vraagt een zeventienjarige serveerster met een hoge blonde paardenstaart zich af. De parkeerplek even verderop, te zien op de laatste beelden van Opsporing Verzocht, zou gevaarlijk zijn. Een visboer begint al snel over drugsgebruik. „Dat doet het hele dorp.” Ze liep ook zo gek, vindt hij. Is ze gevallen? Andere dorpsbewoners zeggen dat er ten tijde van haar vermissing zand werd opgespoten waar je ook zomaar in kan wegzakken.

Cindy Beugelsdijk is sinds vier jaar de uitbater van café In den Blauwen Bock. De avond van Anja Schaaps verdwijning was ze nog wat dingen aan het bijwerken op haar laptop aan een van de hoge bruine tafels. „Er wordt steeds gezegd dat ze dronken was toen ze hier wegging, vanwege haar loopje. Maar dat is gewoon de manier waarop ze beweegt.”

Dat Anja Schaap zo aan het rondwandelen was, vinden mensen die haar kennen niet vreemd. „Ze was erg bezig met afvallen’’, zegt een jonge blonde vrouw die bij snackbar Family bestellingen opneemt. „Je zag haar hier altijd in de buurt: hoofd naar beneden, en lopen. Altijd alleen.” Volgens de snackbarmedewerker, die liever anoniem blijft, probeerde ze sociaal en vriendelijk te zijn, maar lukte dat niet altijd. „Het leek alsof ze bang was voor andere mensen.” Ze woonde in een kleine galerijwoning in de buurt. „Anja kwam nooit op de drukke momenten, altijd buiten de reguliere tijden.”

03.45 uur In de omgeving van de Buitensluis wordt ze voor het laatst gefilmd.
Foto’s Walter Herfst
2.40 uur Ze rammelt aan de deur van snackbar Family.
Foto’s Walter Herfst
03.40 uur Anja Schaap loopt langs een patatzaak op de Kanaaldijk.
Foto’s Walter Herfst

Bidstond

In 2015 telde de Protestantse Kerk in Nederland in Katwijk aan Zee 15.000 leden, in 2017 daalde dat tot 14.500. Bij de gemeenteraadsverkiezingen kregen het CDA, ChristenUnie en de SGP zoals altijd de meeste stemmen.

Anja Schaap kwam in de Ontmoetingskerk van John de Groot, een sober gebouw aan de rand van Katwijk. Ze deed vrijwilligerswerk met de kerkjeugd, met wie ze vaak ging tafeltennissen. Ze ging ook regelmatig naar de diensten. „Daar zat ze die zondag”, wijst de dominee tijdens zijn rondleiding. Drie dagen voor ze verdween bezocht ze met haar zus de rustige dienst van half zeven. De dominee vraagt de kerkgangers, op zo’n avond hooguit zestig, dan om in het midden van de kerk plaats te nemen. „Anders zit iedereen verspreid.”

Een ruime week na haar verdwijning organiseerde de dominee een bidstond, in eerste instantie om voor een veilige terugkeer te bidden. Op initiatief van de vier zussen van Anja – haar ouders zijn al enige tijd overleden – werd de focus verlegd naar het vinden van haar lichaam. Een dappere keuze, vindt De Groot. „Ik geloof dat God wonderen kan doen maar je moet ook realistisch zijn.” De dominee voert het woord namens de familie omdat zij zelf nu willen rouwen.

De Groot had het al mooi gevonden als er dertig mensen mee zouden bidden, maar sinds lange tijd zat de kerk weer eens helemaal vol, met honderden bezoekers.

In groepjes van zes werd er gebeden. „Van alle kerken kwamen ze hier naartoe. Dat was heel onwerkelijk, maar ook erg bemoedigend, dat de kerkmuren opeens weg zijn.”

Op 18 juni wordt het lichaam van Anja Schaap gevonden in de Waddenzee, ten noorden van Schiermonnikoog. De bemanning van een Duits schip haalt haar aan boord. Haar zus Jacolien schrijft een Twitter-bericht: „God hoort naar je gebed en op Zijn tijd mochten wij haar vinden.”

Reddingsboot

Op de boulevard van Katwijk staan zes stalen platen waaruit 275 namen zijn gehouwen. De roestige hoeken zijn omgekruld, alsof het papieren bladeren zijn, die uit boeken waaien. Zonen van Katwijk die niet terugkeerden herdenkt omgekomen vissersmannen. In Katwijk weten ze hoe het is, als iemand op zee achterblijft.

De kans was klein dat Anja nog in het water gevonden zou worden, zegt een vrijwilliger van de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM). De schipper stapt net van de reddingsboot af, die door zijn collega’s wordt ontdaan van het zoute zeewater en weer in de loods wordt gereden. Het is naast het parkeerterrein waar Anja de nacht van haar verdwijning heen zou zijn gelopen.

Na een paar dagen gaat een lichaam drijven, zegt de schipper, die niet met zijn naam genoemd wil worden. „Dan moet het maar net worden opgemerkt, want niet veel later zinkt het voor altijd naar de bodem.”

De leden van de KNRM zochten, net als een groep veteranen, vrijwillig mee. Een grote groep dorpsgenoten plande een eigen zoektocht in de duinen, maar op het laatste moment vroeg de politie hun om die af te blazen, uit vrees dat mogelijk bewijsmateriaal vertrapt zou worden.

Dat Anja’s lichaam uiteindelijk zo ver van de Katwijkse kust gevonden werd, is volgens de schipper niet ongewoon. De noorderstroom, die van de Noordzeekust af beweegt, gaat verder dan de westerstroom. Zo drijft alles langzaam maar zeker weg van het land.

Anja kan via het strand in de zee zijn beland, maar kan ook te water zijn geraakt in het zijkanaal waar zij die nacht is gezien. Voordat de zoektocht begon was dat water al zeker drie keer geloosd in de zee, zegt de vrijwilliger van de KNRM.

Dominee de Groot weet wat het voor rouw betekent, als een lichaam niet gevonden wordt. In Urk, ook een vissersgemeenschap, sprak hij met mensen die iemand op zee verloren hadden. „Er is niets tastbaars waardoor je er echt, in je hoofd, van overtuigd kunt raken dat ze er niet meer is.” Zelf merkte hij ook dat hij de hoop maar lastig kon opgeven. Drie keer per week gaat hij hardlopen in de duinen en dan keek hij steeds naar haar uit. „Ik hoopte dat ik haar naar huis kon begeleiden.”

01.50 uur Anja Schaap verlaat café In den Blauwen Bock richting Tramstraat.
Foto’s Walter Herfst
03.45 uur Ze is te zien op de Kanaaldijk richting Buitensluis en parkeerplaats.
Foto’s Walter Herfst
02.30 uur Ze loopt (met tas) langs de Melkweg. Tas later in het water gevonden.
Foto’s Walter Herfst
Plaatsen waar Anja Schaap nog heeft gelopen

Meedenktips

Op 24 juni, als in de kerk wordt stilgestaan bij Anja’s dood, wordt Kom aan boord van Lydia Zimmer gezongen. Ook voor jou is er een plekje waar je hoort / laat de hoop niet langer varen. Het nummer is volgens de liedtekst voor „het meisje dat blijft denken alles gaat bij mij steeds mis”. Het lied was niet speciaal uitgezocht voor Anja, maar kreeg volgens de dominee wel extra betekenis omdat zij uiteindelijk ook ‘aan boord’ van een schip is gekomen. Tijdens zijn preek sprak De Groot over storm. „Ik zei dat God redt uit de storm, zonder dat hij de storm wegneemt. We hebben Anja niet levend terug. We weten ook nog niet wat er is gebeurd. De slopende onzekerheid is weg, maar niet alle onzekerheid.”

Het onderzoek naar de doodsoorzaak loopt nog, al is het mogelijk dat aan haar lichaam niet meer is af te lezen wat er precies is gebeurd. De politie houdt alle opties open en behandelt de 180 tips die zijn binnengekomen na de uitzending van Opsporing Verzocht. Dat zijn veel „meedenktips”, zegt een woordvoerder. In RTL Boulevard speculeert Peter R. de Vries op 20 juni over zelfmoord, omdat er op de beelden niemand bij Anja in de buurt is. Dominee De Groot en de familie van Anja weten niet wat er met haar is gebeurd en willen er ook niet naar gissen.

Lees ook: Vermiste Anja Schaap in zee aangetroffen

Op donderdag 27 juni is in de Ontmoetingskerk een condoleance. Van zes tot tien, extra lang omdat zoveel mensen hebben meegeleefd, zegt dominee De Groot. Bezoekers steken veldbloemen in een houten rek. Fix You van Coldplay staat op repeat, een nummer over doorgaan na een groot verlies. When the tears come streaming down your face / When you lose something you can’t replace / When you love someone but it goes to waste / Could it be worse?

Correctie (29 juni 2019): In een eerdere versie van dit stuk de tekst van Coldplays ‘Fix You’ fout vermeld. Er stond ‘Cause you lose something you can’t replace’. Dat moest ‘When you lose something you can’t replace’ zijn. ‘What could be worse?’ moest ‘Could it be worse?’ zijn. Dat is hierboven aangepast.