Opinie

Vijftig jaar na Stonewall dreigt nieuw gevaar

Homoseksualiteit Voortschrijdende technologie vormt een gevaar voor met name de LHBT-gemeenschap, weet . „Ga niet thuis zitten klagen, kom in actie.”

Na ‘Stonewall’ werd Gay Freedom Day een jaarlijkse traditie; zoals op de foto in San Francisco in 1977.
Na ‘Stonewall’ werd Gay Freedom Day een jaarlijkse traditie; zoals op de foto in San Francisco in 1977. Foto New York Daily News/Getty Images

Vijftig jaar geleden, op 28 juni 1969, viel de New Yorkse politie het homocafé Stonewall Inn binnen. Daar stuitte ze onverwacht op verzet van LHBT-betogers. Dat de Stonewall-rellen zouden uitgroeien tot de hedendaagse Pride-vieringen, wist men toen nog niet. In 1969 was homoseksualiteit in de meeste landen nog strafbaar. Zelfs in tolerantere samenlevingen stond het uit de kast komen vaak gelijk aan zelfmoord – zowel sociaal als op de arbeidsmarkt. Nu is de premier van Servië openlijk lesbisch en de premier van Ierland een trotse homo, evenals de ceo van Apple en tal van andere politici, zakenmensen, kunstenaars en wetenschappers.

Toch is homoseksualiteit in zo’n zeventig landen nog altijd strafbaar. In onder andere Saoedi-Arabië, Iran en Brunei worden homo’s ter dood veroordeeld. Bovendien zijn de opmerkelijke verworvenheden van de afgelopen vijftig jaar geen garantie voor de toekomst. Er is geen reden te denken dat de LHBT-bevrijding zich onontkoombaar over de wereld zal verspreiden. Zelfs in de meest liberale landen zijn nog altijd gewelddadige homofobe reacties mogelijk.

Er zijn verontrustende tekenen dat na het tijdperk van de LHBT-bevrijding wellicht een tijdperk van ongekende vervolging komt. LHBT’ers zouden een geliefd doelwit van ultra-nationalistische heksenjachten kunnen worden. Nationalistische regimes in Polen, Hongarije en Rusland bijvoorbeeld, zetten nu al homoseksuelen steevast neer als buitenlandse agenten. Ze vormen niet alleen een bedreiging voor het voortbestaan van de natie, maar ook voor de westerse beschaving als zodanig. In mei 2018 wees een peiling uit dat 63 procent van de Russen ervan overtuigd is dat de Russische traditionele, geestelijke waarden worden ondermijnd door een georganiseerd, mondiaal homo-netwerk.

Om deze vermeende dreiging te bestrijden, heeft Rusland in 2013 een beruchte wet aangenomen. Deze wet, die „homopropaganda” verbiedt, heeft tot de arrestatie en vervolging van talloze mensen geleid. In augustus 2018 werd de 16-jarige Maxim Neverov vervolgd wegens het ‘misdrijf’ dat hij een aantal foto’s van knuffelende mannen op het Russische sociale-mediaplatform Vkontakte had gezet. De middelbare scholier kreeg een boete van 50.000 roebel (700 euro) – meer dan het gemiddelde maandsalaris in Rusland – voordat hij in hoger beroep werd vrijgesproken.

Oost-Europa is bepaald niet uniek. In tal van landen, van Brazilië tot Oeganda, verspreiden politici verhalen over LHBT-complotten en beloven ze de natie te beschermen tegen de homodreiging.

Een aanlokkelijk doelwit

LHBT’ers zijn om twee belangrijke redenen een aanlokkelijk doelwit voor zulke heksenjachten. Ten eerste betreuren conservatieve, autoritaire regimes meestal de veranderlijkheid en complexiteit van de werkelijkheid. Ze beloven een terugkeer naar een denkbeeldige gouden tijd toen grenzen duidelijk waren, identiteiten vaststonden en mensen weinig ruimte hadden om persoonlijke keuzes te maken. In die goede oude tijd waren mannen nog mannen, vrouwen nog vrouwen, buitenlanders nog vijanden en hoefde niemand al te veel over al dat ingewikkelds na te denken.

Maar met LHBT’ers vervagen de grenzen, raken identiteiten vermengd en moeten mensen noodgedwongen nadenken en kiezen. Geen wonder dat autocraten een hekel aan hen hebben.

Lees ook: Tsjetsjenië maakt weer jacht op homo’s

Ten tweede hebben LHBT’ers niet zoveel macht, dus is het goedkoop om hen te vervolgen. In de hele geschiedenis hebben autocraten vaak een zwakke minderheid uitgekozen, om deze vervolgens veel machtiger en gevaarlijker voor te stellen dan ze in werkelijkheid is, om daarna te beloven de samenleving tegen deze niet-bestaande dreiging te beschermen.

Een land als Rusland hanteert die logica. Rusland kampt met allerlei ernstige problemen: de economie stagneert, de corruptie is onuitroeibaar en de publieke dienstverlening wordt almaar slechter. Om de corruptie te bestrijden, moet men Ruslands sterkste mannen aanpakken. Dat is uitermate moeilijk. Makkelijker is het om de onschuldige Russen te beschermen tegen de verderfelijke tentakels van de mondiale homosamenzwering.

Hoewel LHBT’ers steeds vaker het doelwit van politieke heksenjachten worden, keren we waarschijnlijk niet terug naar de tijd van voor Stonewall, toen mensen in de kast zaten. Nee, het wordt misschien nog erger. Mensen kunnen niet meer aan vervolging ontkomen door zich in de kast terug te trekken, omdat die kast door nieuwe technieken wordt opengebroken.

De combinatie van de informatie- en biotechnologie leidt tot nieuwe surveillance-instrumenten: binnenkort kan iedereen altijd worden gevolgd. Voor het eerst in de geschiedenis zal elk bewind desgewenst alle burgers 24 uur per dag kunnen bespioneren en niet alleen kunnen weten wat ze doen, maar ook kunnen monitoren hoe ze zich voelen.

Genderpolitie

Als een homofoob bewind in de toekomst alle homo’s in een land wil aanhouden (zoals de autoriteiten in de Russische republiek Tsjetsjenië laatst hebben geprobeerd), kan het om te beginnen de databases van homo-datingsites als Grindr hacken. De Egyptische politie heeft zich al voorgedaan als gebruiker van die site en met behulp van Grindr-gegevens homo’s opgespoord en gearresteerd.

Ook is het mogelijk om met behulp van een algoritme iemands online-geschiedenis na te gaan – de YouTube-filmpjes die hij heeft bekeken, de berichten die hij heeft aangeklikt, de foto’s die hij op Facebook heeft gezet. In augustus 2018 bleek dat evangelisch-christelijke groeperingen die ‘gesprekstherapieën’ aan jongeren aanbieden, zich met hun advertenties door middel van Facebook-algoritmen op kwetsbare tieners richtten (later verwijderde Facebook deze advertenties omdat die ‘in strijd met zijn beleid’ zou zijn). De tieners waren zelf niet eens per se LHBT. Om een doelwit te worden, was het genoeg dat ze belangstelling toonden voor LHBT-gerelateerde onderwerpen.

We gaan straks na wie er tijdens de wiskundeles in slaap viel én wie er verliefd werd op de leraar

Ook Israëlische veiligheidsdiensten gebruiken verschillende methoden zoals online-surveillance om Palestijnse homo’s te identificeren. Dat doen ze niet om hen te bekeren maar om hen te chanteren en hen te dwingen Israëlische informanten te worden.

In 2016 werd Grindr gekocht door Kunlun, maar drie jaar later liet de Amerikaanse Commissie voor Buitenlandse Investeringen het Chinese bedrijf weten dat het eigendom van Grindr „een nationaal veiligheidsrisico” vormde. Kunlun moet Grindr nu noodgedwongen in 2020 hebben verkocht. Er werd geen uitleg gegeven waarom het Chinese bezit van een homo-datingsite zo’n nationaal veiligheidsrisico vormde, maar die vraag kunt u inmiddels vast wel zelf beantwoorden.

Ook wie nooit een Grindr-account heeft gehad, nooit online homoporno heeft bekeken en nooit op LHBT-gerelateerde berichten heeft geklikt, kan in de niet al te verre toekomst alleen al zijn vrijheid verspelen door vrijelijk zijn ogen te laten dwalen.

In The Age of Surveillance Capitalism beschrijft Shoshana Zuboff hoe bedrijven steeds verfijnder instrumenten ontwikkelen om achter de voorkeur van hun klanten te komen. Televisieproducenten bijvoorbeeld, willen weten welke personages of scènes het meest de aandacht van de kijker trekken, om toekomstige afleveringen zo nog verslavender te maken. Maar kijkers naar hun mening vragen is een omslachtige en onbetrouwbare methode. Beter gaan de producenten rechtstreeks af op onwillekeurige biometrische signalen zoals oogbewegingen en bloeddruk. Aan de hand van zulke signalen kunnen ze vaststellen dat 63 procent van de kijkers sympathie heeft voor een bijfiguur – het zou dus een goed idee zijn om diens rol uit te breiden.

Precies dezelfde technologie zou de toekomstige genderpolitie kunnen vertellen dat u een stiekeme ‘genderverrader’ bent. Als biometrische sensoren in een tv vaststellen dat een man bij het zien van een kusscène tussen Jon Snow en Daenerys Targaryen zijn blik meer op de machoheld van Game of Thrones dan op de Moeder der Draken richt, kan de genderpolitie om twee uur ’s nachts bij hem aankloppen om de zaak nader te onderzoeken.

En als u zichzelf denkt te beschermen door geen televisie te kijken, niet over het internet te surfen en uw smartphone door de wc te spoelen, wat gaat u dan doen als er op elke straathoek camera’s worden geplaatst en sensoren doorlopend controleren hoe mensen zich gedragen?

In 2017 maakte een hoogleraar aan Stanford University bekend dat maar een handjevol gezichtsfoto’s hoeft te worden geanalyseerd om met behulp van algoritmen betrouwbaar vast te stellen wie homoseksueel of lesbisch is. Het is onduidelijk of het algoritme biologische of culturele kenmerken registreert, maar voor surveillancedoeleinden maakt dat nauwelijks uit.

In maart 2019 kocht de Chinese middelbare school Guangdong Guangya naar verluidt 3.500 biometrische armbanden om de fysieke activiteiten en de hartslag van de leerlingen te volgen, en ook het aantal keren dat ze hun hand opstaken. Door een vergelijking van de datareeksen kunnen scholen in de toekomst misschien niet alleen nagaan wie er tijdens de wiskundeles in slaap viel, maar ook wie er verliefd werd op de wiskundeleraar.

Vermenigvuldig dit gedachte-experiment nu eens met een paar miljoen. De afgelopen jaren heeft China zijn provincie Xinjiang omgetoverd tot het grootste surveillancelaboratorium ter wereld. In een zogenaamde poging om ‘islamitisch extremisme’ uit te roeien, houden de Chinese autoriteiten voortdurend miljoenen plaatselijke moslims in de gaten. Mensen worden gedwongen DNA-monsters af te geven, vingerafdrukken, spraakopnamen en gezichtsscans. De overheid kan dan aan de hand van deze kenmerken persoonlijke activiteiten volgen, met behulp van een landelijk netwerk van toezichtcamera’s, mobiele apparaten, gezichtsherkenningssoftware en machinaal lerende algoritmen.

Overal worden sensoren geplaatst – van markten tot moskeeën. Als de algoritmen een verdacht gedragspatroon herkennen – godsdienstig taalgebruik misschien, of het dragen van traditionele islamitische kleding of te veelvuldig moskeebezoek – kan de politie de ‘overtreder’ waarschuwen of naar een ‘heropvoedingskamp’ sturen.

Elke groep kan doelwit worden

Op het ogenblik is dit surveillanceregime tegen de moslimminderheid in Xinjiang gericht, maar ook elke andere groep die het bewind in het vizier krijgt, kan gemakkelijk het doelwit worden. Wat gaat er bijvoorbeeld gebeuren als China besluit dat een homoseksuele relatie anti-sociaal gedrag is dat afbreuk doet aan uw sociale krediet – en dus aan uw mogelijkheid om naar een prestigieuze universiteit te gaan, een hypotheek te krijgen of een vliegticket te kopen?

Xinjiang klinkt als een ver-van-ons-bed-show, maar we leven in een gemondialiseerde wereld. Vertegenwoordigers van allerlei regimes stromen dezer dagen naar Xinjiang om de methoden te leren en de technologie te kopen. De combinatie van revolutionaire technieken en conservatieve ideologieën zou best eens kunnen leiden tot het ontstaan van de meest totalitaire regimes uit de geschiedenis.

Technologie is op zichzelf niet slecht. Ik heb zeventien jaar geleden mijn man leren kennen op een van de eerste online homo-datingsites en ik ben de technici en ondernemers die deze site hebben ontwikkeld uiterst dankbaar. In het conservatieve Israëlische stadje waar ik woonde, kon je mannen alleen online leren kennen.

LHBT’ers zijn bij uitstek kwetsbaar voor online surveillance omdat juist zij zoveel baat hebben bij de nieuwe online sociale mogelijkheden. We moeten dan ook niet allemaal offline gaan en alle verdere technologische vooruitgang stoppen. Integendeel, we kunnen nieuwe technologische instrumenten gebruiken om het paradijs te scheppen. Of de hel. Daar ligt een belangrijke taak voor de politiek.

Lees ook: Chinese surveillance als succesvol exportproduct naar andere regimes

Hoe somber de toekomst soms mag lijken, in 1969 zag de toekomst er nog somberder uit. Uiteindelijk werden de meeste dystopische scenario’s niet bewaarheid, omdat veel mensen zich inspanden om ze te voorkomen. Wie de dystopische scenario’s van de 21ste eeuw wil voorkomen, kan van alles doen.

Het belangrijkste: word lid van een organisatie. Samenwerking geeft mensen macht. En samenwerking, daar draaide het om bij de Stonewall-rellen. Ze vormden het moment waar veel individueel leed uitmondde in een collectieve beweging. Vóór Stonewall voerden LHBT’ers een geïsoleerde overlevingsstrijd tegen een vreselijk onrechtvaardig systeem. Na Stonewall organiseerden genoeg mensen zich om samen het systeem te veranderen.

De les van Stonewall geldt nu nog evenzeer als in 1969 en is voor alle mensen relevant, niet alleen voor LHBT’ers. De technologie stelt de mensheid voor de grootste uitdagingen uit onze geschiedenis.

Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, moeten we ons organiseren. Ik kan u niet zeggen bij welke organisatie u zich moet aansluiten – er zijn veel goede mogelijkheden – maar doe het alsjeblieft wel snel.

Ga niet thuis zitten klagen, maar word lid van een organisatie en kom in actie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.