Opinie

Onze digitale afhankelijkheid is wel/niet gevaarlijk

Door een storing bij KPN was noodnummer 112 maandag urenlang uit de lucht. De digitale afhankelijkheid is gevaarlijk, vindt . Onzin, stelt . Een twistgesprek onder leiding van .

Twistgesprek

Noodmeldingen via Twitter, Instagram en Facebook. Ziekenhuizen die walkie talkies gebruiken voor noodoproepen. Ambulances die met open ramen stapvoets door de straat rijden zodat mensen die om hulp roepen, gehoord worden. Afgelopen maandag leidde een storing bij KPN tot chaos. Het noodnummer was urenlang onbereikbaar, de NL-Alert ontving lang niet iedereen, back-ups werkten niet en het vervangende noodnummer bleek de tiplijn van De Telegraaf. Ondertussen kampte ook de NS met storingen. Eén dag later kampten de kassa’s van de Albert Heijn met een urenlange storing waardoor niet gepind kon worden. Nederland is „vrijwel volledig afhankelijk van gedigitaliseerde processen”, schreef de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid deze maand nog. Er dreigt „maatschappelijke ontwrichting” als veiligheidsmaatregelen uitblijven, aldus het rapport. Volgens filosoof en psychiater Damiaan Denys is de digitale afhankelijkheid een risico. Onzin, vindt socioloog en journalist Warna Oosterbaan. Stelling van dit twistgesprek: onze digitale afhankelijkheid is gevaarlijk.

DD is Damiaan Denys, WO is Warna Oosterbaan.

DD: „Digitalisering ontneemt de mens de kans zich als autonoom en weerbaar persoon te ontwikkelen.”

WO: „Ik denk dat autonome personen niet bestaan. Mensen zijn in extreme mate van elkaar en van dingen afhankelijk. Digitalisering kan mensen juist helpen zich te ontwikkelen, nieuwe inzichten op te doen, te ontdekken. Autonomer te worden dus.”

DD: „Een merkwaardige bewering dat autonome mensen niet zouden bestaan. Al eeuwen streeft de mens naar autonomie. Technologie is juist ontwikkeld om mensen autonomer te laten zijn.”

WO: „Alles wat de mensen hebben bereikt in de afgelopen honderdduizend jaar, hebben ze voor elkaar gekregen door nieuwe en intensievere afhankelijkheidsrelaties met elkaar te ontwikkelen. Met elkaar, en met dingen. Het begon met een scherpe steen waarmee onze voorouders dieren vilden en het eindigt voorlopig met de smartphone. Die ontwikkeling heeft de mensheid enorm vooruit geholpen.”

DD: „De mens ontwikkelt technologie om autonomer te worden maar verliest op paradoxale wijze aan autonomie omdat hij afhankelijk ervan wordt. Die afhankelijkheid is de afgelopen jaren alleen maar toegenomen. Tot op het niveau waarop mensen gevaar lopen. Op individueel niveau door verstandsloos naar de GPS in de auto te luisteren en van een klif af te rijden. Op maatschappelijk niveau door falende communicatie van wapensystemen, elektriciteitscentrales of alarmnummers die door hun complexiteit niet enkelvoudig meer aangestuurd kunnen worden.”

WO: „Die paradox zie ik wel, maar dat hoort er een beetje bij. Mensen zijn ook in extreme mate afhankelijk van schoon drinkwater en van goede riolering. Dat maakt ze inderdaad kwetsbaar, want als er iets misgaat is de schade groot. Maar de voordelen zijn zo enorm, dat we die afhankelijkheden op de koop toenemen en proberen te beheersen. Zo is het ook met digitale technieken. Je kunt nu een bericht uit een Finse krant door Google laten vertalen. En als je kanker krijgt, kan een computer de beste behandeling voor je uitrekenen. Dat lijkt me vooruitgang.”

DD: „Technologie heeft voordelen, brengt genezing, geeft bescherming, helpt de mensheid uiteraard vooruit. Toch is die ontwikkeling de laatste decennia veranderd. Het is niet meer de mens die technologie doelgericht ontwikkelt om verder te komen. Technologie ontwikkelt zich op een wijze waaraan de mens zich moet aanpassen. De technologische evolutie ontwikkelt zich zelfstandig, onafhankelijk van de noden van de mens, volgens een tempo dat de mens niet kan bijbenen, en op een schaal die de mens overstijgt. Technologie is autocratisch geworden, digitalisering strekt verder dan de menselijke intelligentie en gaat door globalisering aan de mens voorbij. Als de stroom uitvalt, kan een computer de ontwikkeling van je kanker niet langer monitoren. Als je telefoon zoekraakt, loopt een mens verloren.”

Lees ook: Alarmnummer 112 blijkt kwetsbaar

WO: „Daar heb ik een beetje moeite mee, want als het niet de mensen zijn die de technologie ontwikkelen, wie zijn het dan? Ik erken dat de ontwikkelingen soms erg snel gaan en ik ben zeker voorstander van dat regeringen, bedrijven en burgers zich voortdurend bezinnen op de vraag hoe het verder moet met kunstmatige intelligentie en robotisering bijvoorbeeld. En ja, er gaat wel eens iets mis. Zo was het noodnummer 112 deze week opeens niet meer bereikbaar. Heel erg. Maar inmiddels heeft 112 wel talloze mensenlevens gered!”

DD: „Technologie ontwikkelt zichzelf. Pas achteraf worden vragen gesteld over toepassing en menselijkheid. Eerst wordt een elektrode in het brein aangebracht, omdat het nu eenmaal kan, en nadien zoekt men een veilige medische indicatie. Zolang de mens fouten en tekortkomingen van technologie kan corrigeren, is ze binnen de menselijke maat. Door onze extreme afhankelijkheid van digitalisering en robotisering, zijn we ondertussen wel kwetsbaarder geworden. Wat als morgen het digitale betalingssysteem ontploft, en alle rekeningen van iedere Nederlander plots op nul staan, en als het veiligheidssysteem van de elektriciteitscentrales gehackt wordt en de stroom uitvalt, dan hebben we niet veel meer om op terug te vallen.”

Vraag aan Warna Oosterbaan: De NCTV waarschuwde deze maand in een rapport voor de gevaren van digitale afhankelijkheid. Zijn de waarschuwende woorden overdreven, volgens jou?

WO: „Ik blijf bezwaar maken tegen die terminologie: als je technologie voorstelt als een anonieme problematische kracht, en niet als het product van menselijk handelen, ben je ook niet in staat om daar op een intelligente manier mee om te gaan. Daar ligt de sleutel. Wij zijn het die de techniek ontwikkelen, wij moeten het in goede banen leiden en wij moeten nadenken over back ups en terugvalopties. Het zou inderdaad een ramp zijn als morgen het digitale betaalverkeer crasht. Maar wat moet je met dat inzicht? Terug naar het papieren giroboekje? Of alles in het werk stellen om het digitale proces zo goed mogelijk te beheersen. Ik kies voor de laatste optie.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.