Kabinet neemt te weinig maatregelen om aan Urgenda-uitspraak te voldoen

Het Urgenda-vonnis eist dat de CO2-uitstoot al in 2020 sterk is afgenomen. De gepresenteerde maatregelen van het kabinet richten zich meer op 2030.

Marjan Minnesma (R), directeur van Urgenda voorafgaand aan het pleidooi van de cassatieprocedure in de Klimaatzaak bij de Hoge Raad. Urgenda won in 2015 de zogenaamde Klimaatzaak tegen de Nederlandse Staat.
Marjan Minnesma (R), directeur van Urgenda voorafgaand aan het pleidooi van de cassatieprocedure in de Klimaatzaak bij de Hoge Raad. Urgenda won in 2015 de zogenaamde Klimaatzaak tegen de Nederlandse Staat. Foto Koen van Weel / ANP

Het kabinet neemt nog onvoldoende maatregelen om te voldoen aan de rechterlijke uitspraak in de Urgenda-zaak. Vrijdag zei vicepremier Hugo de Jonge (CDA), die de afwezige premier Rutte verving, na de ministerraad dat het nu beperkt ingrijpt om te voldoen aan het Urgenda-vonnis dat eist dat de CO2-uitstoot al in 2020 sterk is afgenomen.

Deze vrijdag presenteert het kabinet zijn klimaatplannen voor zowel de korte als de lange termijn. De nadruk ligt echter sterk op het klimaatakkoord voor 2030.

Om te voldoen aan het Urgenda-vonnis moet het kabinet in 2020 waarschijnlijk 9 miljoen ton CO2 extra besparen. Dat is zo veel dat het kabinet ingrijpende maatregelen zou moeten nemen. De maatregelen die het kabinet nu neemt, tellen op tot 4 miljoen ton. Het kabinet neemt na de jaarlijkse klimaatdag, eind oktober, mogelijk aanvullende maatregelen. „In het najaar gaan we kijken of er meer nodig is”, zei vicepremier De Jonge vrijdag.

Tot nog toe hield het kabinet vol dat het aan het klimaatvonnis zal voldoen, ook al ging het tegen de uitspraak in cassatie. „De vonnissen behoren wij uit te voeren, dus dat gaan we ook doen”, zei premier Rutte (VVD) in januari.

Als de staat in 2020 niet aan het klimaatvonnis voldoet, dan duurt het nog zeker twee jaar voordat duidelijk is welke juridische gevolgen dat heeft – als die gevolgen er al zijn.

De Urgenda-uitspraak dateert uit juni 2015. Toen beval de rechter de staat om de uitstoot van broeikasgassen met minimaal 25 procent te beperken ten opzichte van ijkjaar 1990. Afgelopen oktober werd dat vonnis bekrachtigd in hoger beroep. De rechter oordeelde dat klimaatverandering een bewezen ernstig gevaar vormt, en dat de Nederlandse staat de plicht heeft om zijn burgers ertegen te beschermen door de CO2-uitstoot snel te doen afnemen.

Sinds 2015 nam het kabinet slechts één maatregel vanwege het Urgenda-vonnis: afgelopen maart besloot het kabinet dat de kolencentrale Hemweg in Amsterdam aan het van dit jaar dichtgaat. Rutte zegde in januari toe dat het kabinet in april met een pakket maatregelen zou komen. „Het doel is om het doel te halen.”

Vervolgens werd de presentatie van dat pakket uitgesteld tot deze vrijdag, nu volgt deels opnieuw uitstel. „We nemen in ieder geval de maatregelen die we konden bedenken”, zei vicepremier De Jonge. Hij noemde als voorwaarden onder meer dat maatregelen kostenefficiënt zijn en op voldoende draagvlak kunnen rekenen.

De CO2-uitstoot is ten opzichte van 1990 slechts met 14,5 procent verminderd. Het Planbureau voor de Leefomgeving voorziet dat dat in 2020 circa 21 procent zal zijn.

Het was in januari al duidelijk dat het kabinet alleen met radicale maatregelen nog aan het vonnis kan voldoen. De sluiting van de Hemwegcentrale levert 2 à 3 miljoen ton CO2-reductie op. Het kabinet zou aanvullend verschillende kleinere maatregelen moeten nemen, of één grote: sluiting van meer kolencentrales. Woensdag noemde Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) zo’n maatregel „symboliek”, toen sluiting van de kolencentrales aan de orde was in de Tweede Kamer.

De circa 4 miljoen ton CO2-reductie wil het kabinet bereiken met achttien uiteenlopende ingrepen, vooral door op korte termijn extra subsidies beschikbaar te stellen. Die zijn onder meer bedoeld voor isolatie van huizen, voor varkenshouders die willen stoppen en voor vermindering van de lachgasuitstoot op Chemelot. Al eerder reserveerde het kabinet 500 miljoen euro voor Urgenda.

Het kabinet lijkt daarmee de gok te nemen dat het de rechterlijke uitspraak kan negeren. Voor het einde van dit jaar verwacht de Hoge Raad uitspraak te doen in cassatie. Mocht de Raad besluiten te casseren, dan kan de zaak terugverwezen worden naar een gerechtshof, waardoor een definitieve uitspraak verder wordt vertraagd.

Maar ook als Stichting Urgenda in cassatie gelijk zou krijgen, duurt het nog lang voor de staat de juridische consequenties voelt. Pas in het voorjaar van 2021 is bekend of de CO2-uitstoot in 2020 wel of niet voldoende is gedaald. Zo niet, dan zal Stichting Urgenda nakoming van de uitspraak eisen via een dwangsom. Dan moet de rechter er nogmaals aan te pas komen om de hoogte van de dwangsom te bepalen. De Urgenda-zaak is wereldwijd zo uniek, dat daar geen enkel juridisch precedent voor bestaat.

Waarom kiest de regering voor een CO2-heffing? In deze video leggen we het uit.