‘Geef burger ook veteranenstatus’

Veteranendag Burgers die meegaan met een militaire missie moeten ook de veteranenstatus krijgen, vindt een oud-diplomaat.

Koning Willem-Alexander neemt in 2017 op Veteranendag het defilé af waaraan ruim honderd detachementen deelnemen.
Koning Willem-Alexander neemt in 2017 op Veteranendag het defilé af waaraan ruim honderd detachementen deelnemen. Foto Robin Utrecht/ANP

Militairen die worden uitgezonden op missie naar het buitenland krijgen allemaal bij terugkomst de status van veteraan. Het maakt niet uit of zij daarvoor in gevechtssituaties zijn beland of alleen binnen de muren van het militaire kamp werkten. Burgers die worden uitgezonden, zoals diplomaten, politieagenten of hulpverleners, krijgen die status niet. Zij ontvangen alleen een herinneringspenning.

Dat moet veranderen, vindt Maarten van Rossum, diplomaat tussen 2003 en 2018. In 2012 werd hij voor een half jaar uitgezonden naar Kunduz, Afghanistan, als politiek adviseur, de op een-na-hoogste civiele functie in de missie. Hij ging dagelijks de poort uit en kwam in gevaarlijke situaties terecht. „Ook burgers zouden dezelfde maatschappelijke waardering kunnen krijgen als militairen nu, en dus de status van veteraan moeten krijgen na een uitzending”, vindt hij.

Hij doet zijn oproep op Veteranendag, deze zaterdag in Den Haag, de jaarlijkse dag waarop „heel Nederland meer dan 110.000 veteranen bedankt die zijn ingezet in dienst van de vrede, nu en in het verleden.”

Het idee ontstond toen Van Rossum in de VS, waar hij een tijdje woonde, zag hoeveel maatschappelijke waardering veteranen daar krijgen. „Als ik vertelde dat ik in Afghanistan op missie was geweest, begonnen mensen mij spontaan te bedanken. Dat zette me aan het denken: in het algemeen over hoe Nederland met veteranen omgaat, maar ook over de groeiende groep burgers die meegaat.”

Nederland kent al langer de zogeheten ‘geïntegreerde benadering’. Voor veel vredes- en wederopbouwoperaties combineert Nederland de inzet van militairen en civielen, om diplomaten in staat te stellen conflicten op te lossen. Dat militairen daarbij zij-aan-zij en op gelijk niveau opereren met burgers in missiegebied is vrij uniek in de wereld.

‘Meerderheid in het parlement’

Van Rossum krijgt bijval uit de politiek. Salima Belhaj, Tweede Kamerlid voor D66, wil het voorstel agenderen in de Kamer . „Het zou me niet verbazen als hiervoor een Kamermeerderheid blijkt te zijn.”

In de Veteranenwet staat welke zorgplicht de overheid heeft voor militairen. Dat gaat onder meer over voorzieningen waarop veteranen recht hebben, zoals toegang tot medische zorg bij een posttraumatische stressstoornis (PTSS).

Bij Defensie zijn ze terughoudend. De bijzondere positie van veteranen, die bij wet is geregeld, houdt onder meer in dat een militair een uitzending naar missiegebied niet kan weigeren. Diplomaten of politieagenten kunnen dat wel, zegt minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA). „Die inzet kan ertoe leiden dat zij in het ergste geval het ultieme offer brengen. Van burgers kan dat niet worden verwacht.” Ze voegt toe dat militairen de bescherming van burgers verzorgen in missiegebied.

Onder militairen gaan stemmen op om de status van veteraan uit te breiden naar burgers, maar zij mogen zich daarover niet in de media uitspreken. „Als iemand daar niet voor verantwoordelijk is, is het onhandig om daar politiek een mening aan te verbinden”, zegt woordvoerder Klaas Meijer, die een hoge militair afraadde hierover de krant te woord te staan.