Recensie

Recensie Film

Talentvolle lichting documentairemakers dient zich aan

Lichting 2019 van de Nederlandse Filmacademie is beter in documentaires dan in fictie. Hun afstudeerwerk is tot en met 6 juli te zien in Eye Filmmuseum in Amsterdam.

Un chanteur invisible van Hannah van Tassel.
Un chanteur invisible van Hannah van Tassel.
    • André Waardenburg

Zelden was de discrepantie zo groot tussen de kwaliteit van de non-fictie en de fictiefilms als bij lichting 2019 van de Nederlandse Filmacademie. De zes documentaires zijn vrijwel allemaal goed tot zeer goed, de zeven fictiefilms matig.

Dat komt vooral door de zwakke scenario’s, verder is alles in orde: camerawerk, montage, muziek en production design. Zelfs als een afstudeerproject persoonlijk is, wordt dat in de mal van een weinig oorspronkelijke genrefilm gegoten.

Sociaal-realisme is uit, genre is in. Twee films, Shalky (regie: Lance Hossein Tangestani) en Porfotto (regie: Edson de Conceicao), zijn gebaseerd op de ervaringen van de regisseurs die opgroeiden in verschillende probleemwijken. Hoewel dus (deels) autobiografisch lukt het nauwelijks om de clichés hierover te ontstijgen. Vooral Porfotto ontpopt zich als een middelmatige gangsterfilm.

Regisseur Max Everett wilde iets maken dat geïnspireerd was op zijn autistische broer, maar giet dat met The Underground in een nauwelijks overtuigende avonturenfilm. De dystopische film Ningyo, waar vrouwen de slaaf zijn van sadistische mannen, blijft hangen in goede bedoelingen. Hij is duidelijk geïnspireerd door The Handmaid’s Tale, maar dan met een urban look. De cast is divers, net zoals de gesproken talen, inclusief Franse voice-over. Ningyo (regie: Tim Ottevanger) staat daarmee symbool voor een bredere, op zich toe te juichen trend binnen de filmacademie: meer inclusiviteit, met een qua etniciteit diversere cast.

Over deze behoefte aan diversiteit staat een statement in het Bachelor magazine over lichting 2019: „Hoe kunnen we de verhalen die we vertellen representatiever maken voor het land waar we in zijn opgegroeid. Nederland is geen melting pot – eerder een soort rare Gumbo.” Misschien lukt het beter door voortaan de persoonlijke verhalen dichterbij te houden en niet voor een genremal te kiezen. Minder vorm, meer inhoud.

Ook de documentaires verhouden zich tot de wereld, van een egodocument over prestatiedruk, keuzestress en angst voor de middelmaat, Nader te bepalen van Martijn de Vos, tot Als je later groot bent, een reflectieve film van Max Baggerman over de wachtende en werkende mens, vol personen die naar schermen staren en geestelijk afstompend werk doen om daarna in de file te staan. Staat dit de baby te wachten waarmee de film opent en eindigt?

Traag naar de Hemel van Marlies Smeenge.

Traag naar de Hemel (regie: Marlies Smeenge) gaat over de laatste drie Zusters en hun keffende keeshondje Skippy van een groot Belgisch klooster. De oudste heeft in de loop der jaren al 52 medezusters zien sterven. Smeenge observeert hun handelingen met humor. Eentje roept meerdere malen “verdomme!” als haar iets niet lukt, zoals het lijmen van de afgebroken arm van Jezus die later alsnog zijn plek krijgt in de met veel moeite opgetuigde kerststal.

Thuishaven van Niels Beth.

Thuishaven (regie: Niels Beth) getuigt van veel betrokkenheid. Het is een mooi geobserveerd portret van een groep uitbehandelde psychiatrische patiënten die niet zelfstandig kunnen wonen. Hun mannelijke en vrouwelijke begeleiders kwijten zich met veel empathie en humor van hun moeilijke taak. Grappigste scène: tijdens de les religie neemt een van hen zijn mobiele telefoon op en zegt „Ik zit midden in een vergadering” tegen diegene die hem belt.

De filmisch gezien mooiste documentaire is Un chanteur invisible van Hannah van Tassel. Deze gaat over de (on)mogelijkheid de wispelturige mistral in de Provence op film vast te leggen. Van Tassel wisselt gesprekken met streekbewoners over bijvoorbeeld de vraag of de wind staat voor leven dan wel dood af met beelden die de impact van de mistral vangen. Die impact wordt het fraaist vastgelegd door een bewoner die een stuk houtskool boven een met stenen vastgelegd stuk wit papier laat zweven en de wind zijn werk laat doen. Het levert een soort Rorschachtest op: wie ziet er wat in?

Keep An Eye Filmacademie Festival. Van 28 juni t/m 6 juli in Eye Filmmuseum, Amsterdam.