Hoe de automatiseerder werd betoverd door de cybergoeroe

Centric IT-bedrijf Centric zag in korte tijd diverse bestuurders vertrekken, en oprichter Gerard Sanderink (70) terugkeren. Reden: de omstreden ‘cyberexpert’ Rian van Rijbroek.

Zakenman Gerard Sanderink.
Zakenman Gerard Sanderink. Foto Arie Kievit

‘Nou Karim, dan gaan we toch gewoon uit elkaar? Ik ben er he-le-maal klaar mee. En weet je: wat jij in een week doet, doe ik in een paar uur. Zo moeilijk is dat allemaal niet.”

Met deze verbale uithaal van Gerard Sanderink komt op 10 januari 2019 een einde aan het 26-jarige dienstverband van Karim Henkens bij IT-bedrijf Centric. Zes jaar is hij dan topman geweest.

Henkens is wel wat gewend van de grillige Twentse ondernemer die het bedrijf in 1992 heeft opgericht. De zeventigjarige Sanderink staat bekend als recht voor z’n raap. Hij spreekt mensen direct aan op wat hem niet bevalt.

Henkens is een bedachtzaam en rationeel type. Juist daarom werkt het zo goed tussen de twee. Als iemand tot Sanderink kan doordringen, is hij het wel.

Maar die dag is ineens alles voorbij. De bestuursvoorzitter mag vertrekken. „Wat mij betreft vandaag nog”, sneert Sanderink, zo verklaren meerdere (oud-)medewerkers, die achteraf hoorden hoe Henkens werd weggestuurd.

Er is alleen wel een klein probleem: in de middag staat de jaarlijkse nieuwjaarsreceptie van Centric op het programma. Dat betekent handen schudden en optimistisch naar de toekomst kijken. „Kijk zelf maar wat je ermee doet”, stelt Sanderink.

Het is wel het laatste waar Henkens zin in heeft, maar een echte aanvoerder laat zijn team niet in de steek. In De Fabrique in Maarssen blikt hij die middag vooruit naar een succesvol jaar. De akoestiek van de zaal zorgt echter voor problemen, waardoor Henkens zijn speech inkort. „Professioneel”, noemt iemand uit de bedrijfstop de toespraak achteraf. Een aanwezige medewerker zegt: „Normaal wordt het stil als hij praat, maar hij leek het dit keer af te raffelen. Iedereen bleef erdoorheen praten.”

Bent u betrokken (geweest) bij Centric en heeft u ervaringen met de manier waarop het bedrijf nu functioneert?

Heeft u daar relevante informatie over? Dan zouden we graag contact met u opnemen.

  1. Laat dan hier uw reactie achter of mail naar Jorg Leijten via onderzoek@nrc.nl

Pas half februari zullen de medewerkers horen van het vertrek van hun topman. In de e-mail over zijn vertrek noemt hij bewust geen reden. Later blijkt wat de oorzaak is: de toenemende invloed van zelfbenoemd ‘cyberexpert’ Rian van Rijbroek binnen het bedrijf.

Het opstappen van Henkens vormt het begin van een uittocht van diverse topmensen. Tussen begin maart en half april vertrekken drie bestuursleden en een hoge manager. Het leidt tot onrust binnen Centric en bij klanten, zo blijkt uit gesprekken die NRC voerde met mensen rond het bedrijf. Zij schetsen hoe de bemoeienis van Van Rijbroek ertoe leidde dat Sanderink na 25 jaar ineens het vertrouwen verloor in de belangrijkste man in het bedrijf. En hoe dat zorgde voor interne verdeeldheid en talentvolle medewerkers die willen vertrekken.

Cruciale infrastructuur

„Ik werk al bijna twintig jaar in teamverband samen met deze collega’s, en zij zijn altijd nauw betrokken geweest bij de uitbouw van ons bedrijf. Met deze stap kan ik meer tijd vrijmaken voor mijn andere bedrijven, waaronder Oranjewoud en Strukton.”

Als topman Gerard Sanderink in 2013 een stap terug doet bij Centric, is duidelijk wie hem op moet volgen: Karim Henkens. Al sinds 1992 werken ze samen binnen het bedrijf dat toen nog Sanderink Groep heette.

Onder leiding van het duo groeit Centric, naast bedrijven als Ordina, Capgemini en PinkRoccade, uit tot een van de grootste IT-dienstverleners van Nederland. Onder meer gemeentes, de Sociale Verzekeringsbank, financiële instellingen en tal van bedrijven zijn afhankelijk van software en IT-oplossingen van Centric. Het bedrijf beheert datacentra, detacheert medewerkers bij lokale overheden en werkt voor bijvoorbeeld retailers die digitale betaalmogelijkheden willen aanbieden.

Van belastingheffing tot aanvragen van vergunningen en betalen met een Tikkie bij supermarkt SPAR: bijna elke Nederlander heeft wel eens met Centric-software te maken gehad. Het bedrijf heeft zo’n 4.500 medewerkers in negen landen in Europa en boekte vorig jaar 490 miljoen euro omzet. De winst voor belastingen bedroeg 24 miljoen euro, tegenover 27,5 miljoen euro in 2017.

Uitgekozen door DNB

Terwijl Sanderink de laatste jaren een soort commissarisrol bekleedt, weten werknemers niet beter dan dat Henkens hun topman is. Sanderink zien ze nauwelijks nog op het hoofdkantoor in Gouda. De ondernemer is vooral bezig met Strukton en ingenieursbureau Antea die in 2018 samen goed waren voor een omzet van 2,3 miljard euro.

Henkens geniet veel vrijheid. Onder zijn leiding weet Centric belangrijke klanten als Action en de Autoriteit Financiële Markten binnen te halen. In september 2018 komt daar een grote vis bij: De Nederlandsche Bank (DNB). Het bedrijf mag onder meer het datacentrum gaan beheren en verschillende IT-diensten leveren. Ze zijn na een lange aanbestedingsstrijd uit drie gegadigden gekozen.

Als de directie aan Sanderink het goede nieuws meldt, proeven ze weinig enthousiasme. De ondernemer toont zich bezorgd over de beveiliging van de systemen van DNB. Hij is bang dat Centric straks opdraait voor de problemen die de centrale bank volgens hem heeft. Sanderink noemt de houding van de directie „naïef”.

De directieleden kunnen zijn reactie niet plaatsen. DNB heeft het bedrijf uitvoerig gescreend. Centric is simpelweg als meest geschikte partner uit de bus gekomen, maken ze Sanderink duidelijk. Bovendien: als je van iemand betrouwbaarheid mag verwachten, is het de centrale bank wel.

Enkele weken later krijgt de directie een alarmerend telefoontje van DNB. Sanderink wil persoonlijk langskomen om de opdracht door te spreken. Samen met ene Rian van Rijbroek, die al jaren voor Centric werkzaam zegt te zijn. Of de directie hiervan op de hoogte is?

Ze snappen er niks van. Rian van Rijbroek? Die werkt hier niet, bezweert bestuurslid Hans Schrijver. Hij zegt de afspraak af. Sanderink reageert woest, vertelt een betrokkene. „Wie dacht de directie wel niet dat ze was? Het was zíjn bedrijf.” Later gaat de Twentse ondernemer alsnog met Schrijver bij DNB langs.

Zelfbenoemd cyberexpert Rian van Rijbroek

Still uit Nieuwsuur, 2018

Wandelen met Van Rijbroek

Wat de directieleden op dat moment niet weten, is dat Rian van Rijbroek enige tijd daarvoor het leven van Gerard Sanderink is binnengewandeld. Letterlijk: sinds de twee elkaar vorig jaar augustus ontmoetten, gaan ze vaak samen wandelen, vertelde Sanderink eerder tegen Het Financieele Dagblad. Tijdens die tochten hebben ze het onder meer over cybersecurity.

De zelfbenoemde cyberexpert presenteert de Twentse ondernemer een cv met daarop onder meer werk voor geheime diensten, buitenlandse overheden en Apple. Ze zou onder meer op geheime missie naar Dubai zijn geweest, beweerde ze in De Telegraaf. Als een filmpje opduikt waarin Van Rijbroek in allerlei wulpse poses te zien is in een hotel in dat land, noemt ze dat „een dekmantel” voor haar spionagewerk.

Of ze voor deze opdrachtgevers ook werkelijk actief is geweest, is twijfelachtig. Uit onderzoek van onder meer de NOS en Follow the Money bleek eerder dat op zijn minst een deel van dat cv verzonnen is.

Maar Sanderink is onder de indruk van haar kennis. Ze weet hem te imponeren. Haar betrokkenheid zal uiteindelijk leiden tot het vertrek van een belangrijk deel van de Centric-top.

Bedenkelijke reputatie

De 49-jarige Veghelse Rian van Rijbroek vergaart begin 2018 landelijk bekendheid met een veel bekritiseerd optreden als ‘cyberexpert’ bij tv-programma Nieuwsuur. Zo stelt ze daar onder meer dat de Noord-Koreaanse geheime dienst achter een reeks DDos-aanvallen op Nederlandse banken zou zitten. Ook waarschuwt ze voor de veiligheid van banken-apps op smartphones.

Techexperts doen de beweringen af als bangmakerij en zeggen Van Rijbroek niet te kennen. Kort daarna haalt de Veghelse weer het nieuws. Een boek dat ze schreef met oud-politicus en hoogleraar Willem Vermeend wordt uit de handel genomen als blijkt dat diverse passages zonder bronvermelding zijn overgeschreven.

Toch heeft Van Rijbroek meteen een grote invloed op Sanderink, vertellen betrokkenen. Zo begint Sanderink ineens te mailen: iets wat hij normaal nooit doet. Werknemers ontvangen berichten vanaf een iCloud-adres dat Van Rijbroek voor hem heeft gemaakt. Veel wijst erop dat hij zijn berichten niet zelf schrijft. Zo staat in een van de e-mailondertekeningen Gerard ‘van’ Sanderink.

Lees ook:FIOD valt bij Strukton binnen

In februari van dit jaar valt de FIOD binnen bij Strukton. De fiscale opsporingsdienst doet onderzoek naar „corruptie en valsheid in geschrifte” bij een metroproject ter waarde van 20 miljard euro in de Saoedische stad Riad. Strukton is een van de bouwers. Van Rijbroek oppert Sanderink dat het gaat om een complot waarbij de Saoedische overheid betrokken is.

Sanderink was altijd al achterdochtig, maar het is een stuk erger geworden

oud-medewerker Centric

Een oud-medewerker van Centric: „Hij denkt dat hij achterna wordt gezeten door buitenlandse inlichtingendiensten en vertoont raar gedrag. Hij zegt te weten waar de uraniumvoorraad van Iran ligt en dat soort dingen. Het was altijd al een achterdochtige man, maar sinds vorig najaar is het echt een stuk erger geworden.”

Cyberdivisie

Gelijktijdig met de onderhandelingen met DNB volgt begin januari 2019 een nieuwe botsing tussen de directie en Sanderink. De ondernemer neemt de presentatie van Van Rijbroeks nieuwe boek Unhacked voor zijn rekening.

Via zijn secretaresse vraagt Sanderink de gegevens op van vijftig belangrijke Centric-klanten: om hun een uitnodiging te sturen. De directie van Centric weigert. Wat Sanderink in zijn privéleven doet, is zijn zaak, maar daarmee gaan ze klanten niet belasten. „Dat waren gerenommeerde klanten”, zegt een betrokkene. „Je wil niet dat zij een verband leggen tussen Centric en iemand met een dubieuze reputatie.”

De avond gaat desalniettemin door en de als zuinig bekendstaande Sanderink – „een man van twee pakken halen, één betalen” – maakt er een grootse presentatie van. Hij huurt een ruimte af in het Amstel Hotel en serveert zijn gasten gepekelde zalm en parelhoen.

Gedoe over een uitnodiging is één ding, maar waar het pas echt misgaat tussen Sanderink en de Centrictop, is wanneer de opzet van een nieuwe divisie ter sprake komt: cybersecurity. Het bedrijf wil meer inzetten op databeveiliging. „Er is veel vraag naar begeleiding, ondersteuning en software om de beveiliging op orde te krijgen”, zegt Centric daar zelf over tegen NRC. Het bedrijf gaat de komende tijd netwerken „beter cyberbestendig” maken en software installeren „om de toegang tot systemen beter te beveiligen”.

De plannen voor de nieuwe afdeling stuiten op weerstand binnen de directie, om twee redenen. Ten eerste de plannen zelf. Henkens waarschuwt Sanderink dat zijn bedrijf „geen cyberbeveiliger à la Fox-IT” is, het bedrijf dat onder meer staatsgeheimen beveiligt. Hij is bang dat de nieuwe bedrijfstak leidt tot belangenverstrengeling: Centric ontwikkelt software voor zo’n 80 procent van de Nederlandse gemeenten. Het zou dan zelf onderzoeken of de eigen software wel deugt. „Als een slager die zijn eigen vlees keurt.”

De tweede reden voor weerstand is de rol die Van Rijbroek zou moeten krijgen binnen deze divisie. Want ook hier duikt ze op. Wat haar rol wordt, is begin dit jaar nog onduidelijk. Maar voor drie bestuursleden is het onaanvaardbaar.

Centric ontkent dat ze een formele rol heeft. Betrokkenen zeggen echter dat Van Rijbroek inmiddels wel op de achtergrond als adviseur actief is. Ze werkt daarbij nauw samen met de chief technology officer (cto) van Centric, Freddie Veltmaat. Meerdere betrokkenen bevestigen dat Van Rijbroek meeleest en feedback geeft op plannen. „Elke stap heeft haar goedkeuring nodig.” Een andere bron stelt: „Plannen gaan steeds eerst langs Van Rijbroek.”

Veltmaat is een van de weinigen in de top van Centric die Van Rijbroek wel ziet zitten. In een mail - die in het bezit is van NRC - zal hij later aan Sanderink schrijven dat hij „de nodige gesprekken” over cybersecurity heeft gevoerd met Van Rijbroek en „hoe zij haar kennis met Centric zou kunnen delen”. „Als CTO van Centric weet ik uit ervaring dat mensen met dit soort ervaring zeer schaars zijn. Ik ben onder de indruk van haar kennis en kunde.”

Onrust na ontslag Henkens

De discussies over de betrokkenheid van Van Rijbroek leiden ertoe dat Henkens er begin dit jaar genoeg van heeft: hij wil weg. Sanderink is hem voor. Op die 10de januari zegt hij het vertrouwen op in Henkens. De reden: hij zegt al vijf jaar ontevreden te zijn over diens functioneren. Het gedoe over Van Rijbroek is de spreekwoordelijke druppel.

De mededeling leidt tot meer onrust binnen Centric. Er ontstaan binnen de top twee kampen: pro-Henkens en pro-Van Rijbroek. Wie in het eerste kamp zit, krijgt Sanderink tegen zich. Zo besluit bestuurder en voormalig chief operating officer Guust Sturm te vertrekken uit onvrede over de exit van Henkens. Begin april volgt financieel directeur Carolien van der Werf om diezelfde reden.

Enkele weken later moet ook outsource-directeur Ronald Plomp vertrekken. Officieel vanwege een „professionaliseringsslag”, maar betrokkenen stellen dat hij in de ogen van Sanderink te veel op de hand van Henkens zou zijn. Plomp was al dertig jaar voor Centric werkzaam. „Hij is het volgende slachtoffer geworden van Van Rijbroek”, zegt een ingewijde. „Onterecht. Plomp behoorde niet tot een kamp en deed zijn werk gewoon naar behoren.”

De onrust slaat ook over op de rest van het bedrijf. „Het is in rap tempo minder gezellig geworden bij Centric”, zegt een andere betrokkene. „Mensen zijn bang. Talenten en smaakmakers kijken rond naar andere werkgevers.” Medewerkers die met elkaar spreken over de situatie, gebruiken de belfunctie van WhatsApp. „Ze vrezen dat hun gesprek wordt onderschept en afgeluisterd.”

Sanderink zelf is weer één dag per week werkzaam bij Centric. „En zelfs dat haalt hij soms niet eens”, weet een betrokkene.

Opgestapt als topman van Centric: Karim Henkens.

Foto Wiebe Kiestra

Klanten zijn bezorgd

Het vertrek van topfiguren en mediapublicaties over Van Rijbroek leiden ook onder klanten tot zorgen. Medewerkers die voor overheden werken, krijgen in maart en april talloze verontruste telefoontjes. „We krijgen heel veel vragen van gemeenten. Ze willen weten of ze nog wel met ons verder kunnen”, zegt een medewerker die alleen met NRC wil spreken via de telefoon van een kennis, uit angst te worden afgeluisterd. „Er waren ochtenden waarop ik meerdere verontruste appjes van klanten binnenkreeg.”

Vergis je niet, zegt een oud-medewerker van Centric, alles wat afbreuk doet aan de reputatie van Centric, schaadt het bedrijf direct. „Een klant als de Bank Nederlandse Gemeenten neemt jaarlijks voor miljoenen aan diensten af. Dan moet je reputatie onberispelijk zijn. Het geluk voor Centric is dat het allemaal langjarige contracten zijn die niet zomaar opzegbaar zijn. Infrastructuur en software moeten worden overgenomen. Het duurt een jaar voordat zoiets volledig is gedaan.”

Het contract met DNB is volgens de bank „gewoon doorgegaan”. Betrokkenen bevestigen dat overleg is geweest tussen de centrale bank en Centric over de beveiliging van de systemen naar aanleiding van de berichten over Van Rijbroeks betrokkenheid. Het contract met DNB kan bovendien ontbonden worden als aan „essentiële voorwaarden” niet wordt voldaan. Welke dat zijn, wil de DNB-woordvoerder niet zeggen.

Intussen zit Centric al bijna vier maanden zonder vaste topman. Sanderink blijft volgens het bedrijf aan tot er een nieuwe topman is gevonden. „We zijn bezig met een profielschets en daarna gaan we de werving doen.”

Henkens zelf is inmiddels door de Belgische concurrent Cegeka ingelijfd. Hij gaat vanaf september aan de slag als directeur Noord-Europa.

Een oud-manager stelt dat Sanderink spijt heeft van de manier waarop hij zijn topman heeft ontslagen. „Ze vertrouwden elkaar en kwamen er met z’n tweeën altijd weer uit. Het is de huidige omgeving van Sanderink die het tot escalatie heeft gebracht. Als je 26 jaar succesvol met elkaar optrekt en dit bedrijf opbouwt, dan kun je toch op deze manier niet uit elkaar gaan. En dat vindt Sanderink ook. Hij kan het alleen niet meer herstellen.”

Met medewerking van Carola Houtekamer.