Opinie

Achter elke (voorlopige) journalistieke keus schuilt opzet, bedrog of ideologie!

De ombudsman

Welke accenten legt NRC, waarom en hoe? Waarom komt zij aan het woord, en hij niet? Of andersom. Hoezo is dit belangrijk en dat niet? Of andersom. Waarom is die eerste zin niet de tweede? Of andersom.

Ook op de schijnbaar egalitaire markt van alternatieve feiten en opvattingen, bestaat een krant nog steeds bij het elke dag opnieuw maken van – per definitie voorlopige – keuzes en het aanbrengen van – oh, gruwel – hiërarchie. Dat roept onvermijdelijk discussie, kritiek en protest op – en zo hoort het ook; het is het bestaansrecht van deze rubriek.

Maar met het aanwakkeren van cultuurstrijd in de samenleving is ook de kritiek op de journalistiek allengs ideologischer en fanatieker geworden. De roep om erkenning en ‘representatie’ van groepen en thema’s (dit móét in de krant!) krijgt een spiegelbeeld in de eis van no platforming (dit móét eruit!). Dan kan het close readen extreme vormen aannemen. Achter elke keus, elk woord (of tot woord gemaakte), elke cartoon of foto móét een bedoeling schuilgaan – en dan geen kleine maar een grote, een wereldbeeld. Systeemkritiek op de media is nu even normaal als bermtoerisme in de jaren zestig.

Enkele voorbeelden van de afgelopen week.

Vorige week vrijdag bracht NRC een nieuwsanalyse over de opkomst van extreem-rechts geweld in Europa, na de moord op de Duitse politicus Walter Lübcke. Dat is een groot onderwerp waar Nederlandse media, ook NRC, volgens sommige lezers veel te weinig aandacht aan besteden. Inderdaad, de zaak kreeg een langzame start, maar die dag trok de krant er twee volle pagina’s voor uit. Alleen, in het intro boven die analyse in nrc.next stond dat geweld van extreem-rechts „in vergelijking met islamitisch terrorisme een relatief beperkt probleem” is. En die zin werd dan ook de tweet waarmee NRC het verhaal die dag online opstuwde.

Tot woede van twitteraars die meenden dat NRC de zaak bagatelliseerde en moslims weer eens aanwees als het échte gevaar. Ook op de redactie was kritiek op het intro, het werd voor de middagkrant aangepast. Maar de tweet was al getwitterd, daar was niks meer aan te doen.

Slechte samenvatting

Terechte kritiek? Jazeker. Niet omdat de redactie met dat intro en die tweet zou hebben ‘bedoeld’ moslims weer eens de schuld te geven, maar omdat het in een poging de zaak te duiden een slechte samenvatting was van het stuk. Dat bevat wel een vergelijkende alinea over jihadistische terreur, dus het intro kwam ‘uit’ het stuk. Maar het was niet de kern van de zaak (dat was de vraag: neemt extreem-rechts geweld toe? Antwoord: ja). De samenvatting wekt dus de verkeerde indruk, zeker in een universum waarin 280 tekens als bijbelteksten rondstuiteren en voorwerp worden van instant-exegese. Daar hoef je als redactie geen schrijfkramp van te krijgen, maar twee keer nadenken helpt wel.

Grotere kwestie: liet NRC zich voor een karretje spannen met het spectaculaire verhaal dat een Zweeds-Palestijnse juriste die voor het Internationaal Strafhof een aanklacht tegen Israël voorbereidde, ernstig werd bedreigd? De vrouw deed haar verhaal drie jaar geleden uitgebreid in de krant, dat werd internationaal opgepikt – en meteen betwijfeld door bloggers die er een verzinsel of activistisch opzetje in zagen.

Bij hen ging vorige week de vlag uit, omdat het Openbaar Ministerie de zaak inmiddels heeft afgesloten, zonder resultaat. Zie je wel! Het Nieuw Israëlietisch Weekblad plaatste een stuk over de ‘hoax’, het nepverhaal. Tussen aanhalingstekens, maar toch. De krant zelf meldde donderdag de afloop van de zaak. Terecht, want wie A zegt moet B zeggen.

Maar hoax? Dat het OM geen „identificeerbare dader” heeft gevonden, bewijst niet dat er niets aan de hand was, absence of evidence is geen evidence of absence. Justitie onderzocht sporen in de computer- en telefoonlogs van de juriste en volgde die naar het buitenland, waar ze doodliepen, ook al omdat niet elk land wilde meewerken. Maar justitie heeft „geen reden gehad te twijfelen aan de aangifte”, aldus het OM.

Ja, dan heb je nieuws

Had de krant dit nieuws dan minder groot moeten brengen? Meer slagen om de arm moeten houden? Je kunt daar best over twisten, feit is dat de verslaggever bevestiging vroeg bij politie en justitie en dat de zaak hoog werd opgenomen, tot op ministerieel niveau. Feit is ook dat de jurist beveiliging had gekregen. Ja, dan heb je nieuws. Overigens stond in het stuk dat sommige telefoontjes niet tot het einde toe te traceren waren – wat er toen al op duidde dat het onderzoek mogelijk zou doodlopen, en dat gebeurde dus ook.

Intussen is dat koren op de molen voor wie NRC toch al anti-Israëlisch of zelfs antisemitisch vindt. Daar valt veel over te zeggen; als ‘leunstoelzionist’ bepleitte ik hier al eens dat voor NRC het bestaansrecht van Israël voorop moet blijven staan, onverkort. Maar het punt is: activisten die in artikelen als dat over de jurist een ‘agenda’ van de krant zien, zijn doorgaans niet van het tegendeel te overtuigen. Soms is de plaatsing van een brief met weerwoord al aanleiding om te spreken van een ‘misleidingsindustrie’.

Hetzelfde geldt trouwens voor kwesties rond racisme en slavernij: hoeveel artikelen de krant ook plaatst over slavernij (inclusief deze week een voortreffelijk interview over economisch onderzoek ernaar), activisten zullen onwrikbaar blijven in hun geloof dat de krant een bolwerk is van witte onschuld en privileges.

Journalistieke keuzes, soms gebrekkig en altijd voorlopig, zijn geen partij voor ideologische kritiek die in álles wat een krant doet een complot ziet, of juist blindheid, en in elk geval een bevestiging van het eigen gelijk.

Reacties: ombudsman@nrc.nl

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.