Wordt Osaka een nieuw Jalta of juist een Potsdam?

G20 Op de G20 in Osaka staan twee landen tegenover elkaar: China en de VS. Kiezen Trump en Xi voor ontspanning of een escalatie van de handelsoorlog?

De Chinese president Xi Jinping (links) en de Amerikaanse president Donald Trump (rechts) bij een diner na de G20 in Buenos Aires in december 2018.
De Chinese president Xi Jinping (links) en de Amerikaanse president Donald Trump (rechts) bij een diner na de G20 in Buenos Aires in december 2018. Foto Kevin Lamarque/Reuters

Wordt Osaka het begin van een langzame detente tussen de Verenigde Staten en China, of juist het begin van een splitsing van de wereldeconomie in twee invloedssferen? Formeel begint de vergadering van de G20, de groep van belangrijkste landen voor de wereldeconomie, op vrijdag in de Japanse havenstad. Maar de ogen van de wereld – en zeker die van de financiële markten – zijn vooral gericht op zaterdag. Want dan ontmoeten de Amerikaanse president Donald Trump en zijn Chinese tegenhanger Xi Jinping elkaar, zoals het er nu naar uitziet, voor een apart gesprek.

Die conversatie vindt plaats te midden van een escalerend handelsconflict, waarbij de afgelopen tijd over en weer tarieven zijn opgeschroefd. En nu wordt gedreigd met nog hardere maatregelen. Een greep hieruit: er rusten al Amerikaanse invoertarieven op 250 miljard dollar aan import uit China, maar president Trump dreigt nu met nog eens 325 miljard. Ook oefenen de VS druk uit op andere landen om geen 5G-netwerken op te zetten met Huawei-apparatuur, en leggen ze de toegang van Chinese bedrijven tot Amerikaanse technologie aan banden.

China heeft al teruggeslagen met tarieven op 110 miljard aan invoer uit Amerika, en dreigt nu ook de export van zeldzame aardmetalen aan banden te leggen. Ook kan het de Amerikaanse bedrijven die in China opereren het lastig gaan maken.

De verwachtingen voor het gesprek van zaterdag zijn niet hoog: beide partijen hebben zichzelf inmiddels zodanig ingegraven dat concessies zonder gezichtsverlies steeds lastiger worden.

De sfeer is inmiddels zo verslechterd dat Hank Paulson, de voormalige minister van Financiën onder George W. Bush, in november vorig jaar al waarschuwde voor een nieuw economisch ‘IJzeren Gordijn’. Daarbij wordt de wereld gaandeweg verdeeld in een Amerikaanse en Chinese invloedssfeer.

Paulson zegt te merken dat de weerstand tegen China in de VS over het gehele politieke spectrum toeneemt. „China wordt, in een groeiende consensus, niet alleen meer als een strategische uitdaging gezien, maar ook als een land waarvan de opkomst ten koste is gegaan van de VS.” Het Amerikaanse bedrijfsleven zit volgens hem niet te wachten op een tarievenoorlog, maar wil wél een agressievere benadering van China door de regering. Waarom die draai? „Het antwoord is een verhaal van vastgelopen concurrentie en het langzame tempo van opening van de (Chinese) markt gedurende twee decennia. Dit heeft het Amerikaanse bedrijfsleven ontmoedigd en gefragmenteerd.”

Eénpartij-kapitalisme

Andy Xie, een van de bekendste economische commentatoren van Azië, belicht de andere kant van het verhaal. De concessies die de regering-Trump van China eist, zijn volgens hem een directe bedreiging van het Chinese model van éénpartij-kapitalisme. En dat terwijl China door de kredietcrisis juist gesterkt is in de juistheid van de eigen aanpak. En sindsdien heeft het gezien dat pro-democratische omwentelingen in bijvoorbeeld Oekraïne en de Arabische wereld leiden tot chaos.

De regering-Trump hoopt dat China de eigen economie, en de toonaangevende bedrijven daarin, steeds moeilijker draaiend kan houden naarmate de handelsoorlog aanhoudt. De problemen van techbedrijf ZTE, dat vorig jaar in een existentiële crisis kwam door Amerikaanse maatregelen, zijn hiervan een voorbeeld. Het lot van Huawei op de korte termijn ook.

China hoopt op zijn beurt dat Trump uiteindelijk eieren zal kiezen voor zijn geld naarmate de presidentsverkiezingen van november 2020 naderen. Als de Amerikaanse economie zou gaan lijden onder de sancties, en de koersen op Wall Street beginnen te dalen, dan komt het Witte Huis vanzelf over de brug.

Maar Paulson zegt te merken dat de China-moeheid van het bedrijfsleven „de negatieve verschuiving van de houding ten opzichte van dat land onder politici en experts versterkt”. Dat suggereert dat ook de president ná Trump niet anders zal denken over het China-beleid.

Hoe langer de handelsoorlog duurt, hoe meer de wereldeconomie zich aanpast. Wereldwijde productieketens worden verkort of omgelegd. Chinese en Amerikaanse technologische standaards, van sociale media tot betaalverkeer en nieuwe mobiele technologie als 5G, kunnen bijdragen aan een gestage opdeling van de wereld in twee invloedssferen. Om in Koude-Oorlogstermen te blijven: wordt Osaka een nieuw Jalta, waarin de bereidheid tot samenwerking tussen de twee supermachten de boventoon voert, of juist een nieuw Potsdam, waarin beider invloedssferen zich al beginnen af te tekenen?

De meeste waarnemers op de financiële markten gaan niet uit van een akkoord op zaterdag, hooguit van vriendelijke woorden. Misschien dat tegen het einde van het jaar een voorzichtige vrede gesloten wordt. Maar het valt nauwelijks te ontkennen dat de verhouding tussen China en de VS, wat de economische banden betreft, structureel is veranderd.