Slagkracht Eerste Kamerlid veel kleiner

Reactie Eerste Kamer Vooral nieuwe en kleine partijen worden niet enthousiast van de plannen voor de Eerste Kamer.

Thierry Baudet (Forum voor Democratie) in het West-Indisch Huis
Thierry Baudet (Forum voor Democratie) in het West-Indisch Huis Bart Maat / ANP

De Eerste Kamer mag blijven en daar zijn de meeste leden blij om. Verder ziet het merendeel van de senatoren weinig reden tot enthousiasme na de kabinetsreactie op de commissie-Remkes.

Want het kabinet heeft ingrijpende aanpassingen voor het instituut in gedachten. Een langere zittingstermijn, van vier naar zes jaar. Verkiezingen om de drie jaar, waarbij steeds de helft van de 75 zetels ververst wordt. En het laatste woord bij wijzigingen in de Grondwet is niet langer aan de Eerste Kamer, maar aan beide kamers van het parlement. De aanpassingen hebben hetzelfde doel: een minder politieke Eerste Kamer.

Na de Provinciale Statenverkiezingen stelde hoogleraar staatsrecht Douwe Jan Elzinga: ‘De winst van FVD toont de weeffout in ons politieke stelsel’

Annemarie Jorritsma, fractieleider van de VVD in de senaat, is het om die reden „van harte eens” met het merendeel van de voorstellen. „Kiezers zijn volatieler. Daardoor verschuift het beeld in de senaat elke vier jaar enorm. En ik merk ook heel veel chagrijn bij Provinciale Statenleden. Die vinden dat hun verkiezingen zijn gekaapt. Dat gaat volgens mij niet snel voorbij.”

Minder enthousiast is de VVD-leider over de gezamenlijke lezing bij Grondwetswijzigingen. „Dat lijkt nu bedacht als een soort efficiencyvergroting”, aldus Jorritsma. „En dat vind ik als enige verklaring wel een beetje magertjes.”

Het gaat om een subtiele wijziging, die significante gevolgen kan hebben. Als het kabinet zijn zin krijgt, worden Grondwetswijzigingen door één vergadering van Eerste én Tweede Kamer besloten. Zo wordt de kans kleiner dat één fractie, laat staan een individueel Eerste Kamerlid van doorslaggevende betekenis kan zijn.

Einde van ‘de nacht’?

Betekent dat het einde van ‘de politieke nacht’? In de Nacht van Wiegel sneuvelde de invoering van een correctief referendum door de stem van de VVD-coryfee. In de nacht van Van Thijn strandde de gekozen burgemeester door toedoen van de PvdA-senator. De kans dat een toekomstige senator nog eens zijn of haar naam aan een nacht kan verbinden, wordt door het kabinetsvoorstel kleiner.

Fundamenteler zijn de bezwaren van kleine partijen. Door de Eerste Kamerverkiezingen te doseren wordt het moeilijker een zetel te bemachtigen. „Ik ben tegen elke kiesdrempel”, zegt Nico Koffeman, fractieleider van de Partij voor de Dieren. „Dus ook deze.” Peter Schalk, aanvoerder van de SGP-fractie, noemt hetzelfde voorstel „heel vervelend”. „Dan krijg je hele rare schommelingen, met name bij de kleine partijen.” De ene keer wel, de andere keer net geen zetel, bedoelt hij. Wat Schalk verbaast: het populairste voorstel onder senatoren uit Remkes’ rapport – het terugzendrecht, waarmee Eerste Kamerleden niet alleen vóór of tegen kunnen stemmen, maar wetten ook terug naar de Tweede Kamer kunnen sturen – is níet overgenomen: dat zal alleen ‘verder worden onderzocht’.

Herhaling van het scenario à la Forum voor Democratie, dat van nul naar twaalf zetels opkwam in de Eerste Kamer, is met deze plannen nauwelijks denkbaar. Al is de Eerste Kamer zelfs met een goed plan niet te redden, verzekert FVD-senator Paul Frentrop. „Deze Kamer is in 1815 ingesteld om de Belgische adel te plezieren met een eigen plek in het parlement. Daar is-ie niet echt meer voor nodig.”