Recensie

Recensie Film

Op zijn nieuwe solo-album klinkt Thom Yorke somberder dan ooit

Deze donderdag presenteerde Radiohead-voorman Thom Yorke gelijktijdig zijn nieuwe solo-album en film, te zien op Netflix, allebei Anima geheten.

Thom Yorke en Dajana Roncione in ‘Anima’, de film, geregisseerd door Paul Thomas Anderson
Thom Yorke en Dajana Roncione in ‘Anima’, de film, geregisseerd door Paul Thomas Anderson Foto Netflix / Darius Khondji

Van donker naar licht, van ondergronds naar bovengronds, van single naar samen – de film Anima lijkt zich in positieve richting te ontwikkelen. De gestileerde opnamen volgen een groep dansers op reis in de metro, via een moeizame beklimming van een gladde wand, naar eindelijk de buitenlucht in romantisch Praag.

En dat terwijl Anima gemaakt werd ter omlijsting van een aantal nieuwe songs van Thom Yorke, zanger van Radiohead, die zelf een van de dansers is, en bekend staat om zijn dystopische visioenen en sombere blik.

Donderdag presenteerde Yorke gelijktijdig zijn nieuwe solo-album en film, te zien op Netflix, allebei Anima geheten. De film gebruikt liedjes als ‘Dawn Chorus’ en ‘Not The News’ als desoriënterende flarden, waarbij gedanst wordt. En al zijn de beelden optimistisch, de muziek is dat niet. Van al Yorkes liedjes, klinkt de collectie op het album Anima het somberst van allemaal. Zowel inhoudelijk als muzikaal.

Yorke en rechterhand Nigel Godrich, die als altijd de productie verzorgde, hebben in de loop van de afgelopen decennia iets bijzonders ontwikkeld: een muzikaal idioom dat uitsluitend naar zichzelf verwijst. Muziek die Godrich en Yorke samen maken, is onmiddellijk herkenbaar en met weinig anders te vergelijken. De elektronische begeleiding is springerig maar niet dansbaar, eerder lijken de klanken door elkaar te bewegen als een opgeschrikte mierenhoop. Het statische geknetter wordt afgewisseld met korte momenten van glooiende lyriek, zoals in ‘Twist’.

Daarmee klinkt Anima anders dan het frivolere Susperia, het soundtrackalbum dat Yorke en Godrich vorig jaar maakten bij de gelijknamige horrorfilm. Dit keer is er geen horror om achter te schuilen maar uitsluitend realiteit, waar de wanhoop regeert.

Die is te horen in Yorkes stem, die minder teder klinkt, eerder versleten. Op de zenuwachtige cadans van ‘The Axe’ formuleert hij licht verontwaardigd zijn deceptie: „I thought we had a deal”. Maar: „You bastards, speak to me (..) Where’s that love/ You’d promised me.” Het zeven minuten durende nummer is uiteindelijk een van de indrukwekkendste soundscapes van het album.

De persoon Yorke is op zijn solo-albums nadrukkelijker aanwezig dan op albums van Radiohead, waar hij éénvijfde van de groep is. Zijn solonummers zijn minder toegankelijk, maar het weidse klankbeeld, gefundeerd door hier en daar een subsonisch trillende baspartij, is uiteindelijk hypnotiserend.

Dat Thom Yorke niet uitsluitend mistroostig is, laat hij zien in de vijftien minuten durende film Anima, gemaakt door regisseur Paul Thomas Anderson (Phantom Thread, The Master). Yorke, die al geweldig soepel bleek te kunnen dansen in de clip van ‘Lotus Flower’, draagt hij hier bij aan het ensemble en strooit bovendien met slapstick-elementen. De manier waarop hij strandt in een tourniquet bij de metro, en vervolgens door zijn mededansers op sleeptouw wordt genomen, demonstreert een Buster Keaton-achtige mimiek.

Het verhaal van Anima is volgens Yorke gebaseerd op het werk van psychoanalyticus Carl Jung, die de term ‘anima’ introduceerde als ‘vrouwelijke tegenpool in het onbewuste van de man’. Yorke heeft veel belangstelling voor droomduiding, en de rol van het onderbewuste. Die thema’s worden door Anderson nogal eenduidig vertaald in tunnels, een geheimzinnig kistje en een dreigende groep anonieme dansers.

De opening is geslaagd, met slapende reizigers in een metro die plotseling een hoekige choreografie uitvoeren. Yorke laat zijn blik al snel vallen op één van de danseressen. Is ze een bedreiging of hem juist goedgezind? Het is een beetje te romantisch dat deze lijdzaam kijkende Dajana Roncione – in werkelijkheid Yorkes geliefde – uiteindelijk zijn liefdespartner wordt. Of is het allemaal toch een droom – ín een droom?