Hier onthaalde George Sand de Parijse beau monde

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week het landhuis van George Sand in Nohant

‘Dat treft, we hebben bezoek!” De gids van het landhuis in Nohant waar George Sand (1804-1876) een groot deel van haar schrijvende leven doorbracht, doet de deur naar de eetkamer met een zwaai open. Een ovalen tafel is gedekt met het servies en kristallen glaswerk dat Sand zelf heeft uitgekozen. Prozaïsche naamkaartjes, die uit een zeer hedendaagse printer lijken te komen, geven de tafelschikking weer.

Er ligt een couvert voor Frédéric Chopin, negen jaar lang de levenspartner van Sand. Hij liet de firma Pleyel uit Parijs hier iedere zomer een nieuwe piano bezorgen en in het huis is nog een gecapitonneerde deur te zien waarachter hij ongestoord kon componeren.

Schilder Eugène Delacroix wordt ook verwacht, blijkt uit de bordjes. En zangeres Pauline Viardot. En de socialistische denker Pierre Leroux, die een grote invloed op Sand had. De namen van Honoré de Balzac, Gustave Flaubert of Franz Liszt hadden er ook kunnen staan. Want hier op het Franse platteland onthaalde Sand een niet onaanzienlijk deel van de Parijse beau monde. In haar maison d’artiste werd gediscussieerd, gemusiceerd en geconsumeerd. Maar bovenal hard gewerkt.

In de eerste plaats door Sand zelf. Als femme libre – ze scheidde na een ongelukkig huwelijk, waarna ze vele relaties had – schreef ze om geld te verdienen. Dat deed ze vooral ’s nachts, als haar twee kinderen, de gasten en het personeel even geen aandacht behoefden. Ze bracht meer dan zeventig romans uit, shreef theaterstukken en publiceerde een van de belangrijkste autobiografieën uit de romantiek (Histoire de ma vie, 1855). Met vele grote schrijvers uit haar tijd onderhield ze intensieve correspondenties.

Het is een wonder dat al die grootheden allemaal deze kant uit kwamen. De Berry, in het ancien regime een provincie, is een streek die veel Parijzenaars niet kennen of willen kennen, ook nu nog niet. Het is landbouwgebied in het hart van Frankrijk zonder glamour, noemenswaardige cultuur of culinaire traditie. Dat Sand hier gewoond heeft en Chopin er componeerde, is nu een zegen voor de lokale toerismebureaus. Een bord langs de snelweg 30 kilometer verderop kondigt sinds kort het ‘Pays de George Sand’ aan.

Maar met zijn prachtig glooiende groene velden en kleine meertjes tussen bosschages waren de Berry en zijn Vallée Noire het middelpunt van Sands bestaan. Ze schreef er uitbundig over. Het was „een soort oase waar, ten goede of ten kwade, verandering al sinds mensenheugenis zonder grote schokken komt”, schreef ze. De revoluties van 1789 en 1830 werden er voor kennisgeving aangenomen.

De revival van Sand

Hier in Nohant bracht de in Parijs als Aurore Dupin geboren Sand een deel van haar jeugd door. Het huis en de meer dan 200 hectare landerijen waren aangekocht door haar grootmoeder, Marie-Aurore de Saxe. Sand erfde het op jonge leeftijd en wist het na een rechtszaak ondanks haar scheiding te behouden. Het huis gaf haar een „bevoorrecht contact met de natuur”, schrijft historica Michelle Perrot in het net verschenen boek George Sand à Nohant (2018).

George Sand, die in 1832 onder die mannennaam debuteerde met Indiana, maakt de laatste tijd een soort revival door. Werd ze tot enkele jaren terug vooral gememoreerd als boegbeeld (tegen wil en dank) van de vrouwenemancipatie, als subversieve sigarenroker of vrouw die op Parijse feesten (en op een schilderij van Delacroix) in mannenkleding verscheen, nu wordt haar werk gelezen om de literaire kwaliteiten. Met Balzac was ze bovendien een van de eersten die in boeken het leven van gewone, hardwerkende mensen in de campagne beschreven.

Foto’s Peter Vermaas

De rondleiding gaat langs alle kamers: de salon waar ze met haar gasten discussieerde, het boudoir waar ze schreef en de blauwe slaapkamer waarin ze met uitzicht op haar tuinen overleed. Maar het is de omgeving – de tuinen, het in eeuwen hoegenaamd onveranderde dorpje Nohant en de omliggende landerijen – dat voor de Sand-lezer misschien wel de grootste herkenning oproept. Hier heeft zij de tijd stil gezet.

Maison George Sand in Nohant (25 minuten ten oosten van Châteauroux). www.maison-george-sand.fr