Opinie

Geef overheid tijd voor ontwikkelen voedselkeuzelogo

Het nieuwe logo voor op voedselverpakkingen dreigt er overhaast te komen. Met het risico dat het dubbele signalen afgeeft, schrijven Michelle van Roost en Manon van Eijsden.

Een voedselkeuzelogo, ofwel een ‘Front of Pack’-logo, moet een gezonde keuze teweegbrengen. Ook in de snack-automaat.
Een voedselkeuzelogo, ofwel een ‘Front of Pack’-logo, moet een gezonde keuze teweegbrengen. Ook in de snack-automaat. kjschraa

Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) neemt dit jaar een beslissing over een nieuw voedselkeuzelogo. Dit zogenoemde front of pack-logo moet een gezonde keuze makkelijker maken. Achter gesloten deuren wordt door overheid en ondertekenaars van het Nationaal Preventieakkoord hard gewerkt om te komen tot dat nieuwe onafhankelijke logo. Maar ondertussen hebben diverse partijen (fabrikanten, retailers en consumentenorganisaties) hun voorkeur al uitgesproken voor het van oorsprong Franse Nutri-score, het logo dat net als het energielabel met een stoplichtkleur (groen, oranje, rood) en een letter (A, groen t/m E, rood) aangeeft hoe goed een product scoort, in dit geval dus hoe gezond het is.

Met die uitgesproken voorkeur van buitenaf lijkt het keuzeproces zijn onafhankelijkheid te verliezen. Grote kans dat het in de ogen van de consument weer een commercieel logo wordt in plaats van een onafhankelijk logo vanuit de overheid. Gaat de geschiedenis van het geflopte ‘vinkje’ zich kortom herhalen, of krijgt de overheid toch voldoende tijd en ruimte om te komen tot een onafhankelijk voedselkeuzelogo dat wél kans van slagen heeft bij de consument?

Ongeacht welk logo het gaat worden, de kans van slagen wordt groter als het logo voldoet aan een aantal basiselementen. Die elementen zijn goed beschreven in wetenschappelijke studies. Een ervan is dat het hogere doel van het voedselkeuzelogo inzichtelijk en meetbaar moet zijn. Het hogere doel is volgens het Preventieakkoord de gezonde keuze makkelijker maken. Maar wat die ‘gezonde keuze’ dan uiteindelijk moet zijn, staat niet beschreven. Gaat het om het verminderen van de energie-inname (preventie van overgewicht), het verlagen van de inname van ongunstige voedingsstoffen zoals zout, verzadigd vet en/of suiker (preventie van chronische ziektes), of om het bevorderen van de keuze voor gezondere producten in het algemeen (bevorderen van een gezonde leefstijl)? Welk doel het ook wordt, spreek het uit, zodat inzichtelijk is waar het nieuwe logo voor staat. Dat maakt het niet alleen meetbaar, het draagt ook bij aan het vertrouwen in het logo.

Een ander belangrijk basiselement is dat het keuzeproces van de consument als uitgangspunt wordt genomen. Dat keuzeproces wordt gestuurd door onder andere het doel van de aankoop, de mate van kennis over gezonde voeding en de mate van intrinsieke motivatie om te willen kiezen voor gezond. De aankoopsituatie bepaalt in hoeverre het logo invloed heeft op je keuze. Het maakt bijvoorbeeld uit of je iets voor je baby koopt (motivatie voor iets gezonds) of voor een feestje (dan moet het vooral lekker zijn), of dat je op dat moment veel tijd hebt, of juist ontzettende haast. Dat kan per persoon, maar ook per aankoop verschillen.

Het moge duidelijk zijn: er is geen logo dat alle doelgroepen in alle situaties beïnvloedt. Maar kiest de overheid een logo slim, dan kan het heel wat bereiken. Een logo kan dan net dat ene zetje geven om te kiezen voor een gezondere optie.

Evengoed zal het tijd kosten voordat de consument zich het logo eigen heeft gemaakt. Daarvoor is vertrouwen nodig en dat kan pas ontstaan als het logo voldoende zichtbaar, begrijpelijk en geloofwaardig is. Als het logo niet op álle producten staat, zegt dat logo alleen iets over het product waar het wél op staat. Doen niet alle fabrikanten mee met het logo, dan kan het heel verwarrend worden. Is het product zonder logo dan ongezonder (of gezonder, afhankelijk van het soort logo), of doet de fabrikant van dit product niet mee aan het logo? De intenties van het logo moeten helder zijn voor de consument.

Lees ook: Wat is gezond: stoplicht of Nutriscore?

Een logo kan ook heel verwarrend zijn als het onderliggende systeem niet overeenkomt met de schijf van vijf. Dat speelt nu bijvoorbeeld bij Nutri-score. Fruitsap staat bijvoorbeeld niet in de schijf van vijf; het wordt als ongezond gezien. Bij Nutri-score kan het toevoegen van fruitsap aan een product juist helpen om een gezondere score te krijgen, omdat het binnen het Franse systeem wél als gezond wordt beschouwd. Een ander voorbeeld: witbrood staat niet in de schijf van vijf, bruin/volkorenbrood wel. Door het onderliggend algoritme van Nutri-score kunnen wit- en bruinbrood straks exact dezelfde gezondheidsduiding krijgen, met dezelfde kleur en letter. Wat moeten consumenten dan geloven? Nutri-score of de schijf van vijf? Dit soort kwesties helpen het vertrouwen van de consumenten niet en moeten zijn opgelost voor het logo kan worden ingevoerd.

Toch geven diverse partijen al aan het Nutri-logo te willen gaan voeren op producten, op de verpakking of op de website. Dat is nu dus onwenselijk, want voedselkeuzelogo’s met boodschappen die afwijken van de schijf van vijf kunnen leiden tot afbreuk in het vertrouwen van de consument, in voedselkeuzelogo’s, in de overheid en in de voedingsmiddelenindustrie.

Elk logo kent voor- en nadelen, die afhankelijk van het hogere doel meer of minder wegen. Een gedegen afweging van alle opties – inclusief Nutri-score – kost tijd. Maar als alle betrokken partijen de overheid de tijd en ruimte ook gunnen om tot die gedegen afweging te komen, dan heeft het nieuwe logo in ieder geval een kans van slagen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.