Energie besparen blijft ver achter

Klimaatdoelen Slechts een op de tien mkb-bedrijven houdt zich aan de eisen voor energiebesparing. Het energieakkoord heeft te weinig effect.

Isolatiemateriaal op een bouwput. Duizenden bedrijven en instellingen doen nog te weinig aan energiebesparende maatregelen.
Isolatiemateriaal op een bouwput. Duizenden bedrijven en instellingen doen nog te weinig aan energiebesparende maatregelen. Foto Rob Voss/HH

Op de dag waarop het kabinet naar verwachting nieuwe maatregelen presenteert voor het klimaat, dient een nieuwe tegenvaller voor de klimaatdoelen voor 2020 zich aan. Tienduizenden bedrijven en instellingen zijn verplicht om energiebesparende maatregelen te nemen, maar de meeste verzuimen dit te doen.

Uiterlijk maandag moeten ruim 50.000 mkb-bedrijven en instellingen aan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) doorgeven welke verplichte energiebesparende maatregelen ze hebben genomen. Volgens energiebedrijf Essent, dat zich baseert op contacten in het bedrijfsleven, had afgelopen dinsdag pas 10 procent van de bedrijven gemeld dat ze aan de verplichting voldoen. Dat maakte Essent donderdag bekend. RVO wil nog geen mededelingen doen.

De tegenvaller is ook belangrijk voor de uitvoering van het Urgenda-vonnis. Er was al CO2-reductie ingeboekt voor de energiebesparing bij het mkb.

De verplichting die aanstaande maandag in gaat, gaat om energiebesparing bij uiteenlopende bedrijven en instellingen zoals tankstations, restaurants, scholen, ziekenhuizen, houtzagerijen, banketbakkers en kantoren. Zij zijn al sinds 1993 via de Wet milieubeheer verplicht om alle energiebesparende maatregelen te nemen die zich binnen vijf jaar terugverdienen. Het gaat bijvoorbeeld om spouwmuurisolatie, led-lampen of een tijdschakelaar voor het ventilatiesysteem. Sinds maart bestaan daar lijsten met maatregelen voor. De plicht geldt niet voor de zware industrie.

In de praktijk leidde die wet, in de woorden van minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) een „snurkend bestaan”. Bedrijven zijn door gemeenten nooit aan hun wettelijke plicht gehouden. In 2013 spraken overheid, het bedrijfsleven en de milieubeweging af om daar verandering in te brengen. Zij sloten toen het energieakkoord voor 2020, om energie te besparen en duurzame energie op te wekken. De verplichte energiebesparing voor het mkb was de grootste energiebesparende ingreep uit dat akkoord.

De handhaving kwam daarna echter nog steeds niet van de grond. Begin 2018 besloot minister Wiebes daarom dat instellingen moeten doorgeven of ze aan hun energiebespaarplicht voldoen. Die meldingsplicht gaat voor 50.000 à 60.000 vestigingen in op 1 juli; een onbekend aantal grote bedrijven mag wachten tot december. RVO ging eerst uit van in totaal 125.000 instellingen, maar zei donderdag dat het er toch minder zijn. Dat zou betekenen dat het percentage van 10 procent dat Essent noemt, in werkelijkheid wat hoger ligt.

Hoe dan ook: met die meldingen schiet het niet op, ziet Essent. Dat men zo achter blijft, komt vooral door onwetendheid, zegt marketing-specialist Joep Hilbink van het energiebedrijf. „Men weet nauwelijks van het bestaan van de wet, en ook niet welke verplichte energiebesparende maatregelen men moet nemen.” Ook vinden de bedrijven het lastig om de plannen te financieren, zegt Essent op basis van een peiling. Volgens een woordvoerder van RVO was dat juist niet de bedoeling. „Dit zijn maatregelen die rendabel zijn.”

Zes weken terug meldde RVO dat toen nog maar 1.300 bedrijven aan de meldingsplicht hadden voldaan. Hoe het er nu voor staat, wil een woordvoerder niet kwijt. EZK maakt volgende week de eindstand bekend.

Bedrijven die na maandag nog niet de spouwmuur of de cv-ketel hebben aangepakt, zijn in overtreding. Wat er dan gebeurt, is nog onbekend. Minister Wiebes zei al in mei dat „niet alle bedrijven gelijk op de bon hoeven te worden geslingerd”.

Waarschijnlijk heeft de tegenvaller negatieve gevolgen voor de landelijke CO2-reductie voor 2020, en dus voor het Urgenda-doel. Het PBL ging er begin dit jaar nog van uit dat in 2020 zo’n 70 procent van de mkb-bedrijven de verplichte energiebesparende maatregelen zou nemen. Het planbureau is nu bezig met nieuwe ramingen op basis van de RVO-cijfers.

Aanvulling 2 juli 2019: Ongeveer 40 procent van de bedrijven en instellingen heeft op tijd gemeld welke energiebesparende maatregelen ze hebben genomen. Dat meldde het ministerie van Binnenlandse Zaken dinsdag. Dat betekent dat zo’n 30.000 bedrijven en instellingen nu in overtreding zijn. Maandagavond verliep voor het mkb de deadline om te voldoen aan de meldingsplicht. 22.407 bedrijven die op 1 juli een melding gedaan moesten hebben, waren op tijd. Nog eens tienduizenden vestigingen van met name grotere bedrijven moeten later dit jaar een melding doen.