Opinie

Terugkeer Rusland in Raad is niet uit te leggen

Mensenrechten Waarom capituleerden onze parlementariërs voor een land dat de rechtsorde bedreigt, vraagt

Russische gevechtsvliegtuigen boven de nieuwgebouwde brug tussen Rusland en de geannexeerde Krim, na de entering door Rusland van drie Oekraïense marineschepen in november 2018
Russische gevechtsvliegtuigen boven de nieuwgebouwde brug tussen Rusland en de geannexeerde Krim, na de entering door Rusland van drie Oekraïense marineschepen in november 2018 Foto Alexej Pavlisjak/Reuters

Rusland mag weer meestemmen in de Raad van Europa, het orgaan dat toeziet op naleving van de mensenrechten in de 47 aangesloten landen (en dat geen deel uitmaakt van de Europese Unie). De parlementare vergadering van de Raad heeft daartoe op 24 juni in Straatsburg besloten.

In april 2014 had diezelfde vergadering Rusland het stemrecht ontnomen vanwege de militaire annexatie van de Oekraïense Krim, een „schending van Oekraïne’s soevereiniteit en territoriale integriteit”, en dus een „flagrante schending van haar verplichtingen en engagementen tegenover de Raad van Europa”. Als Rusland de situatie in de Krim en in Oost-Oekraïne niet zou „de-escaleren”, kon de Russische delegatie geheel uit de vergadering geweerd worden.

Hoewel Russische parlementariërs gewoon aan zittingen van de parlementaire vergadering konden blijven deelnemen, besloot het Kremlin geen volksvertegenwoordigers meer te sturen. Medio 2018 stopte Rusland bovendien de betaling van de jaarlijkse contributie van 33 miljoen euro en begon te dreigen met een mogelijk definitief vertrek uit de organisatie.

Het probleem van de in 1949 opgerichte Raad van Europa is dat deze sinds jaren nog slechts opereert in de schaduw van instellingen als de Europese Unie. Politiek en media behandelen de Raad daarom nogal stiefmoederlijk en parlementariërs kunnen er opereren zonder harde instructies uit hun eigen nationale politiek. Zo krijgen de gebeurtenissen in de Raad vaak niet de aandacht die ze verdienen.

Lees ook: Rusland is terug, ondanks Krim en MH17

De organisatie blijft echter voor de versterking van democratie, mensenrechten en rechtstaat op het Europee continent een uiterst belangrijke instelling, ook door het met de Raad verbonden Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Daar kunnen Europese burgers klachten indienen tegen de rechtsgang in hun eigen land wanneer zij menen dat die niet in overeenstemming met democratische rechtsregels is verlopen.

Democratische eer

Van de zeven aanwezige Nederlandse parlementariërs stemden er liefst vijf voor een teruggave van het stemrecht aan Rusland: Reina de Bruijn en Mat van Erven (VVD), Ria Oomen (CDA), de uiterst actieve voorstander van Ruslands terugkeer Tiny Kox en zijn partijgenoot Henk Overbeek (SP). Alleen Peter Omtzigt (CDA) en Petra Stienen (D66) hielden Nederlands democratische eer hoog met een nee-stem.

Het is niet duidelijk waarom deze parlementariërs vóór stemden. Gezien de vergaande consequenties van hun stellingname is het van belang dat zij publiekelijk een stemverklaring afgeven.

Nederlanders hebben er recht op te weten waarom Nederlandse volksvertegenwoordigers onvoorwaardelijk gecapituleerd zijn voor een land dat de internationale rechtsorde op het Europese continent actief bedreigt.

Voorstanders van Ruslands terugkeer zeggen wel dat anders 140 miljoen Russische burgers de mensenrechtenbescherming van het Europese Hof verliezen. Daarbij verzwijgen ze dat Rusland die bescherming zelf in 2015 heeft weggenomen met een wet die stelt dat het Russisch Grondwettelijk Hof beslist of een uitspraak van een internationaal tribunaal in Rusland moet worden toegepast of niet.

Er zijn simpelweg geen juridische, politieke of morele argumenten om Rusland onvoorwaardelijk te laten terugkeren naar de Raad. Integendeel, alles wees op de noodzaak om de voorwaarden aan te scherpen. Van de verlangde ‘de-escalatie’ is immers niets terecht gekomen, de situatie is – nog afgezien van de zaak-MH17 – alleen maar verslechterd.

Zee van Azov

Rusland bezet nog altijd de Krim en is militair aanwezig in Oekraïens Donbas. De nieuwe brug over de Straat van Kerch op de Krim beperkt de toegang tot de Zee van Azov en de Oekraïense haven van Marioepol. Rusland houdt de bemanning gevangen van Oekraïense schepen die het illegaal in beslag heeft genomen.

Lees ook: Europa zoekt naar antwoord op ‘Azov’

Het beperkt de mensenrechten in de bezette Krim (vrijheid van meningsuiting, godsdienst, vreedzaam demonstreren) alsook de rechten van de Krim-Tataren door het sluiten van media en vervolging van hun leiders. Het vervolgt Oekraïense journalisten en mensenrechtenactivisten. Rusland bezet nog altijd delen van Georgië en heeft zijn troepen niet teruggetrokken uit Transnistrië in Moldavië. In West-Europa wakkert het spanningen aan door zich te mengen in verkiezingen en rechts-extremistische bewegingen te steunen.

Het is geen overdrijving om de houding van de voorstemmers in de parlementaire vergadering te vergelijken met Chamberlains houding in 1938 tegenover Hitler-Duitsland. Dat is: de angst om een duidelijke lijn in het zand te trekken wanneer de basiswaarden van onze samenleving op het spel staan, gekoppeld aan een naïef geloof dat blijven toegeven aan agressors die tot rede kan brengen.

Aanvulling (27 juni 2019): Dit artikel is aangevuld met een passage over de Russische wetswijziging die bepaalt dat Rusland zelf de bescherming van het Europese Hof verliezen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.