Opinie

Stop de ‘Facebank’ nu het nog kan

Maarten Schinkel

In december 2015, kort na de geboorte van zijn dochter Max, deed Mark Zuckerberg een plechtige belofte. Gedurende de rest van zijn leven zou hij tot 99 procent van zijn aandelenbezit in Facebook doneren aan het Chan Zuckerberg Initiative. Deze speciaal opgerichte instelling zou met het kapitaal goede doelen steunen en de wereld waar dochter Max werd geboren een stukje beter maken. Het potentiële vermogen was 45 miljard dollar.

Media en commentatoren vielen over elkaar heen bij het prijzen van zoveel altruïsme. Maar niets was wat het leek, zo zocht The New York Times al snel uit. Het initiatief kreeg de vorm van een Limited Liability Company. Die valt niet onder de goededoelenregels en hoeft er in principe ook helemaal niet aan te doneren. Zuckerberg blijft er de baas. En zo werd langzaam duidelijk dat het hier gewoon een beleggingsvehikel betrof. Dat bovendien door zijn goededoelenuitdossing de Amerikaanse vermogens-aanwasbelasting kan omzeilen.

Zuckerbergs Facebook heeft een geschiedenis van gebroken beloften: de plechtige toezegging Whatsapp niet te integreren is een bekende. Maar vooral het Chan Zuckerberg Initiative is belangrijk nu het concern de Libra introduceert, de munt waarin Facebookgebruikers elkaar in de toekomst moeten kunnen betalen. Want is alles ook hier wel wat het lijkt?

Voor je het weet heb je tóch een Facebank, en kan je niet meer terug.

Al meteen na de bekendmaking van Libra werd duidelijk dat het hier – vooralsnog – geen cryptomunt betreft, zoals Facebook stelde. Van decentralisatie is geen sprake. Macht en overzicht zitten bij de entiteit waar Libra onder valt. En hoewel Facebook daar formeel maar een kleine stem in heeft, en veel partners heeft aangetrokken, zijn de technologie en de infrastructuur wel in handen van het concern.

Maar hé, het gaat hier alleen om betalingen, toch? We hebben het hier niet over een bank. Maar als Libra straks tegen al het ingelegde geld precies evenveel harde valuta’s in reserve houdt, dan moeten die zijn geïnvesteerd in kortlopende staatsleningen in de betreffende dollars, euro’s en yen. Als de samenstelling van dat mandje wijzigt, of de hoeveelheid door Facebookers ingelegde Libra sterk fluctueert, dan heeft dat straks wel degelijk invloed op het financiële systeem.

En, indachtig Facebooks gewoonte om op voornemens terug te komen: niemand weet of Libra straks niet alleen betaaldiensten gaat aanbieden, maar ook krediet begint te verlenen. O, hadden we destijds beloofd dat niet te doen? Op dát moment begint Facebook met geldschepping. Laat het even op je inwerken: een bank met potentieel 2,4 miljard klanten, die net langs de rand van al het toezicht glijdt. Financiële paniek via Facebook. Kapitaalvlucht via Facebook. Zwart geld via Facebook. Kredietcrisis: wie weet.

Geen wonder dat allerlei toezichthouders zich beginnen te roeren. De Bank voor Internationale Betalingen besteedt veel, kritische, aandacht aan alternatieve munten in zijn deze week verschenen jaarverslag. De internationale Financial Stability Board is sceptisch. De Britse toezichthouder FCA wil Libra niet zomaar accepteren.

Lees ook dit opiniestuk: Facebooks nieuwe munt is stap terug

Zij wisten wat er aan kwam. Facebook ging al bij verschillende centrale banken en toezichthouders langs. Tot nu toe hadden die bij cryptomunten en andere nieuwe muntvormen de houding van vader op een puberfeest: moet kunnen, want je wil geen ouwe lul zijn. Als het maar niet te gek wordt.

Het wachten is vooral op een officiële Amerikaanse reactie. En daar kan het nog ingewikkeld worden. Stel dat WeChat, Alipay of andere Chinese betaalplatforms straks verder in Azië en Afrika doordringen? Zou daar in de nieuwe strijd tussen de supermachten dan niet een Amerikaans alternatief tegenover moeten staan? Als Facebook een strategisch goed wordt, dan kan Libra nog een eind komen. Tot het zo groot is dat we er, net als Facebook zelf, niet meer omheen kunnen.

Maarten Schinkel schrijft over economie en financiële markten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.