‘Onderzoekers Maastricht University fraudeerden met patenten’

Twee onderzoekers zouden een bedrijf, opgericht met geld van Maastricht University, hebben gebruikt om zichzelf te verrijken.

Het bestuur van de universiteit zou van de fraude hebben geweten.
Het bestuur van de universiteit zou van de fraude hebben geweten. Foto Marcel van Hoorn/ANP

Twee onderzoekers van Maastricht University hebben jarenlang een bv van de universiteit gebruikt om zichzelf te verrijken. Dat meldden journalistiek onderzoeksplatform Investico, dagblad De Limburger en De Groene Amsterdammer woensdag op basis van interne documenten en e-mails. Het bestuur van de universiteit zou hebben geweten van de fraude en zou hebben geholpen die toe te dekken.

Een van de onderzoekers richtte in 2001 het bedrijf, VitaK, op voor de toepassing van vitamine K op onder andere bloedstolling en sterke botten. Om het bedrijf te helpen, ontving de onderzoeker 700.000 euro en diverse patenten van de universiteit. Een van die patenten zou hij in 2008 gratis weer hebben overgedragen aan een bedrijf dat hij zelf met drie zakenpartners had opgericht.

Twee van zijn zakenpartners waren Noren die werkten voor een Noors farmaciebedrijf, een belangrijke klant van VitaK. De derde was zijn beoogd opvolger binnen Maastricht University. Zijn opvolger zou in 2008 ook 70.000 euro van de Noorse partners hebben ontvangen. Volgens de onderzoeksjournalisten gaat het om illegale betalingen. Via nep-facturen en een niet-bestaande bv zou het geld naar de man zijn gesluisd. De opvolger is sinds 2018 hoogleraar aan de universiteit.

De onderzoeker die het patent aan zichzelf en zijn partners weggaf, zou een bonus van een half miljoen van de universiteit hebben gekregen. Volgens Investico had hij daarvan melding moeten maken bij zijn pensioenfonds - hij was op dat moment met prepensioen - en had hij het bedrag vervolgens moeten afdragen. Dat deed hij echter niet. De onderzoeker werd door de universiteit geholpen om de bonus te verzwijgen, blijkt uit de interne documenten, die de onderzoeksjournalisten hebben gepubliceerd. VitaK ging vorig jaar failliet.

De onderzoeker en zijn opvolger wilden tegenover de Investico geen commentaar geven. De hoogleraar in kwestie was vanmiddag niet bereikbaar voor NRC, de krant slaagde er niet in om zijn voorganger te benaderen.

‘Universiteitsbestuur was op de hoogte’

Maastricht University zou sinds 2008, toen het patent van de hand werd gedaan, al op de hoogte zijn van de fraude. De onderwijsinstelling zou de twee bewust de hand boven de hoofd hebben gehouden. Maastricht University bevestigt aan NRC dat er een feitenonderzoek naar de zaak is gestart. Het bestuur is „op de hoogte van de berichtgeving”, maar wil over de aantijgingen inhoudelijk niets kwijt.

In 2013 bracht NRC naar buiten dat twee Groningse hoogleraren tandheelkunde zich schuldig hadden gemaakt aan belangenverstrengeling. Zij prezen in een wetenschappelijk tijdschrift een mondspoelmiddel aan waarin zij zelf belangen hadden. Twee jaar later werd een hoogleraar aan het VUmc beschuldigd van belangenverstrengeling. Hij speelde een belangrijke rol bij het opzetten van het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker, maar had tegelijkertijd zakelijke belangen bij dat onderzoek.