Nieuwe sancties deren sobere Khamenei niet

Schatrijke stichtingen De Iraanse leider is zelf tamelijk immuun voor de Amerikaanse sancties. Maar hij heeft grote invloed op schatrijke stichtingen, die soms wel in het buitenland investeren en daardoor kwetsbaarder zijn.

Ayatollah Ali Khamenei tijdens een bijeenkomst op 29 mei.
Ayatollah Ali Khamenei tijdens een bijeenkomst op 29 mei. Foto AP

De nieuwe sancties van president Trump zijn bedoeld om de Iraanse leiders, opperste leider ayatollah Ali Khamenei voorop, financieel te treffen. Of het veel verschil maakt is de vraag: door eerdere sancties waren financiële transacties met het buitenland voor Iraniërs toch al grotendeels verboden.

De Iraanse president Rohani spotte dinsdag: „Sancties om wat te doen? Om de tegoeden van onze leider te bevriezen? Maar onze leiders zijn niet als die van andere landen, die miljarden op buitenlandse rekeningen hebben.”

Khamenei en de andere ayatollahs leiden inderdaad voor zover bekend een tamelijk sober leven. Voor hen geen dure sportauto’s, horloges of extravagante buitenlandse vakanties. De opperste leider zelf staat bekend om zijn beperkte garderobe en een versleten kleedje bij hem thuis op de vloer.

Dat neemt niet weg dat Khamenei zeggenschap heeft over een reeks stichtingen, zogeheten bonyads, die alles bijeen over geld en bezittingen ter waarde van tientallen miljarden dollars beschikken en een hoofdrol spelen in de Iraanse economie. Khamenei benoemt de topmensen en kiest steevast vertrouwelingen. De bonyads zijn ook nauw verbonden met de Revolutionaire Garde, die eerder al tot een terroristische organisatie werd uitgeroepen door Trump. Veel controle op de activiteiten van de bonyads is er niet en ze zijn vrijgesteld van belastingen. Desgewenst kunnen de leiders vrij makkelijk putten uit de fondsen voor politieke projecten en andere dingen die hun goed dunken.

Struisvogelteelt

Zo is er het Hoofdkwartier voor de Uitvoering van de Orders van de Imam (Setad), een organisatie die zich naar eigen zeggen bezighoudt met de bouw van scholen, wegen en moskeeën. Volgens een onderzoek van persbureau Reuters uit 2013 gaat er een enorm economisch conglomeraat schuil achter Setad, dat bij elkaar zo’n 95 miljard dollar waard zou zijn. Het heeft onder meer belangen in onroerend goed, banken, de oliesector, telecommunicatie en zelfs de struisvogelteelt. Omdat het conglomeraat niet of nauwelijks gebruik maakt van internationale financiële transacties ondervindt het van Amerikaanse sancties voor zover bekend weinig hinder.

Volgens Reuters deinst Setad er niet voor terug woningen of land van mensen die uit de gratie zijn bij het regime, te confisqueren en te veilen. Sommige huiseigenaars, soms behorend tot het door Iran verfoeide bahá’í -geloof, vertelden Reuters plotseling te zijn onteigend. Vervolgens moesten ze Setad huur betalen voor hun eigen woning.

De regering-Trump verwijst graag naar het Reuters-onderzoek van 2013. Vreemd is dat er nadien geen serieuze nieuwe onderzoeken zijn verschenen. Pro-Iraanse auteurs stellen dat het Reuters-verhaal niet deugt en dat de onteigenden banden hadden met het regime van de Sjah en op onrechtmatige wijze aan hun bezittingen waren gekomen.

Onroerend goed

Een andere schatrijke bonyad is de Imam Reza Stichting, getaxeerd op zo’n 15 miljard dollar. Gevestigd in de noordoostelijke stad Mashad en verbonden met het belangrijkste shi’itische heiligdom van het land, is deze actief in de auto-industrie, landbouw en onroerend goed. De vorige topman, Ebrahim Raisi, gezien als potentiële opvolger van Khamenei, deed in 2017 een gooi naar het presidentschap. Ondanks een dure campagne, vermoedelijk mede op kosten van de stichting, verloor hij echter van Rohani. Groot ook is de Stichting van de Onderdrukten en Invaliden, die in textiel, petrochemie en transport zit.

Sommige bonyads omvatten bedrijven die in het buitenland actief zijn, ook in de VS. Talrijk zijn ze niet. Hun activiteiten zullen lijden onder de sancties. Maar daarvan zal de bijna 80-jarige Khamenei, die niet van plan is het land van de ‘Grote Satan’ ooit te bezoeken, niet wakker liggen.