Daan Roosegaarde vervult graag de rol van wereld-updater

Daan Roosegaarde Zijn eerste museale solo-expositie opende vorig weekeind in het Groninger Museum. Daan Roosegaarde staat bekend om zijn grootse plannen. Zijn techno-poëtische speeltuin Presence confronteert de bezoeker met zichzelf.

Presence in het Groninger Museum.
Presence in het Groninger Museum. Foto’s Studio Roosegaarde

Kort voor het einde van het interview met Daan Roosegaarde slaat de stemming om. Met wie ik allemaal heb gesproken, wil hij weten. Met die en die. „O, nóú begrijp ik het”, zegt hij, een blik van vertwijfeling uitwisselend met Sue-an van der Zijpp, conservator bij het Groninger Museum. Nou snapt hij waar die – alle kunst en poëzie doodslaande – vragen naar de technische details van zijn werk vandaan komen.

Wat zijn de ‘lichtpoorten’ (Gates of Light, 2018) op de Afsluitdijk méér dan (dure) reflectorstrips? Die lichtgevende steentjes op zijn Van Gogh-Roosegaarde-fietspad (2014) aan de rand van Eindhoven, waren die niet al eerder toegepast, door anderen, op andere paden, elders? En de lasershow van zijn recente project Space Waste Lab (2019) reikt toch niet echt tot aan het ruimtepuin, zoals de suggestie is?

Lees ook: ‘Daan Roosegaarde kopieert Ger van Elk’

Allemaal vragen afkomstig uit achterdocht en onbegrip, vindt Roosegaarde. „Nederland”, zegt hij een paar keer, berustend. Maaiveld Nederland. Roosegaardes ambities reiken tot aan de sterren. „Mogen we het over verbeelding hebben?”

Daan Roosegaarde (1979) is in Groningen om zijn expositie Presence op te bouwen, zijn eerste eigen museumexpositie. „Doodeng.” Zijn grootschalige buitenprojecten overtuigen de toeschouwers met spektakel en zintuigelijke sensatie, met licht, kleur, grootte. Zijn projecten worden altijd met klinkende oneliners onderstreept. Roosegaarde ging de Afsluitdijk „updaten”, de hele wereld „een update geven”. Daarna was de ruimte aan de beurt: „We are on a mission for clean space.” Stap twee van Space Waste Lab is de ontwikkeling van een ruimtestofzuiger die het bermafval van moeder aarde straks de dampkring inzuigt, in een grootse show van vallende sterren.

Presence in het Groninger Museum belooft een droomlandschap, een techno-poëtische speeltuin voor groot en klein, die de bezoeker confronteert met diens invloed op de omgeving (zijn footprint of afdruk, bijna letterlijk), en uiteindelijk met zichzelf.

De conservatoren Sue-an van der Zijpp en Mark Wilson nodigden Roosegaarde nadrukkelijk uit voor zijn eerste grote solo in een museum, vertellen ze. Het eerste contact was vier, vijf jaar geleden. Zoiets is voor een kunstenaar een mijlpaal, zegt Wilson. Roosegaarde mag een internationaal gelauwerd ontwerper zijn, in de kunstwereld is hij verre van gearriveerd. Daarbij moest buitenkunstenaar Roosegaarde een omslag maken, zegt Van der Zijpp. Een museum is muren, beperking. Ze hebben hem 800 vierkante meter gegeven.

Roosegaarde kreeg geen carte blanche. Presence is een gezamenlijk project, zegt Wilson, en iets heel anders dan Roosegaardes vorige werk. „In het begin behandelde hij ons als klanten.” Hij en Van der Zijpp zeiden: genoeg, of we stoppen ermee.

Verbeelding

Presence voert de bezoeker door een parallelle wereld van kunst en technologie, waarin je schaduw je achtervolgt, inhaalt, verlaat. Een wandeling door een avonturenlandschap, als bij de landschapskunst uit de vorige eeuw waardoor Roosegaarde zegt te zijn geïnspireerd. Zonder routekaart. „Voor volwassenen is het eng”, zegt Van der Zijpp. Kinderen gaan meteen op in de speeltuin van kunst en poëzie, zegt Wilson.

Een week na het eerste interview gaat Roosegaarde voorop in een sneak-sneakpreview van Presence. Schoenen uit, op sokken, over gekleurde vakken en vlakken, in feeëriek verlichte ruimtes vervagende afdrukken makend op vloeren, wanden, witte ballen: handen, voeten, silhouet. Waden door oplichtend ‘sterrenstof’ van miljoenen piepschuimballetjes, lichtpatronen tekenend met geinige wiebelballetjes op een donkere vloer.

Lees ook De tentoonstelling van Daan Roosegaarde bestaat alleen als jij aanwezig bent

Roosegaarde is enthousiast als een kind op de kermis. De flashy designer blijkt hier ook een aardige, bijna nerdy jongen, met oprecht plezier in wat hij heeft gemaakt.

Aanleiding voor Presence zijn klimaatverandering en de wens tot verbetering van onze leefomgeving, staat op een wandtekst. Roosegaarde vervult met graagte de rol van wereld-updater, in ovationele portretten en interviews, zoals in Fortune, april 2018: „A designer from the Netherlands could be our unlikely savior.”

Foto Studio Roosegaarde
Foto Studio Roosegaarde

Zou het? Met geavanceerde reflectors? Door petrischaaltjes roet uit de lucht te halen met zijn Smog Free Tower? Wat is Presence meer dan een esthetisch en aantrekkelijk trucje?

Met zo’n houding mis je alles wat kunst kunst maakt, zegt Sue-an van der Zijpp. Alsof je met je snuit dicht op een Rembrandt constateert dat het bruine verf is.

Hij wilde het over verbeelding hebben, zei Roosegaarde, over wat hem beweegt. En dat is véél verbeelding, staat in een boek over Roosegaarde dat tegelijk met de tentoonstelling verschijnt. Als we over artiesten praten, praten we altijd over hun werk, zo begint het. „But before all that there’s the person, there’s Daan Roosegaarde.”

Om een droom te realiseren moet hij overtuigen, praten, onderhandelen, schrijft Roosegaarde in een mail. „Ik moet mensen meekrijgen, resultaat leveren, anders was ik nooit zo ver gekomen. De balans tussen droom en realiteit is fragiel. Als je te veel blabla bent, kom je nergens. Maar als je te nuchter bent ook niet. Het is altijd zoeken naar de balans. Uiteindelijk komt het moment dat ik mijn bek dicht hou en het werk zelf moet spreken.”

Presence droeg hij jaren met zich mee. „Dit ben ik. I love it.”